Alakondrewatra
Een brede rituele reiniging die in de beschreven Winti-traditie voor verschillende Komfo’s, Winti’s en Obia’s wordt gebruikt.
GRONTAPU KENNISBANK
Winti-
woordenboek
Binnen Winti worden veel Sranantongo woorden en spirituele begrippen gebruikt. Hier vind je zowel algemene betekenissen als de specifieke uitleg binnen de Luku- en Healing-werkwijze van Grontapu.
BEGRIPPEN UIT WINTI EN DE GRONTAPU-WERKWIJZE
Zoek een begrip
en lees de context.
De precieze betekenis kan per traditie, familie, streek en spiritueel werker verschillen.
Wanneer Grontapu een begrip op een specifieke manier gebruikt, staat dit in een herkenbaar blok met de kop Binnen Grontapu. Die uitleg beschrijft de eigen werkwijze en wordt niet als enige uitleg voor alle Winti-tradities gepresenteerd.
A
Akumanti
Zie: Kromanti / Kumanti.
Akumanti komt als benaming voor, maar Kromanti en Kumanti zijn beter gedocumenteerde vormen. Kromanti verwijst binnen Winti naar een groep krachtige winti’s die onder meer met strijdkracht, moed en bescherming worden verbonden.
Aisa
Aisa wordt binnen verschillende Winti-tradities verbonden met de aarde en wordt ook omschreven als een aardewinti of moeder-aarde.
Aisa behoort tot de bekendste namen binnen de Winti-cultuur. De precieze eigenschappen en benamingen kunnen per traditie verschillen.
Anana
Anana is een benaming die binnen Winti wordt gebruikt voor de hoogste god of schepper.
Anana Kediama Kediampo
Anana Kediama Kediampo betekent: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
Deze aanspreekvorm wordt in de beschreven Watra-rituelen gebruikt wanneer om kracht en zegen wordt gevraagd.
Ampuku / Apuku
Ampuku, ook geschreven als Apuku, is een winti die vooral met het bos wordt geassocieerd.
Binnen verschillende tradities bestaan meerdere soorten Ampuku, waaronder ook vormen die met water worden verbonden. In verschillende overleveringen worden daarnaast kennis van het bos en kruiden aan Apuku toegeschreven.
B
Bakru
Binnen verschillende Winti-tradities bestaan verschillende beschrijvingen van de Bakru.
Binnen Grontapu
Binnen de Grontapu-werkwijze wordt een Bakru als een demoon beschouwd.
Iedere Bakru is een demoon, maar niet iedere demoon is een Bakru.
Wanneer tijdens een Luku een Bakru wordt waargenomen, wordt deze specifiek als Bakru benoemd en niet uitsluitend onder de algemene benaming demoon geplaatst.
Bastaard / kruising
Binnen Grontapu
Een bastaard is een spirituele verschijningsvorm die uit een kruising van verschillende soorten bestaat. Dit kan bijvoorbeeld een kruising zijn tussen een demoon en een andere spirituele verschijningsvorm.
Wanneer tijdens de Luku een specifiekere naam wordt waargenomen, zoals demonische slang, wordt die specifieke benaming gebruikt.
Bedjiwatra / Swietwatra
Een Watra voor verzoening, harmonie en het opnieuw in het reine komen met de Komfo’s en met jezelf. De bron beschrijft zowel individueel gebruik als een gezamenlijk gezinsritueel.
Bigi Sma
Letterlijk: grote persoon. Een volwassene of oudere en vaak een respectvolle benaming voor iemand met levenservaring, kennis of aanzien. Ook geschreven als bigisma.
Bonuman
Een traditionele Afro-Surinaamse spirituele genezer en deskundige binnen Winti. Een bonuman kan werken met winti, obia, kruiden, rituelen en spirituele raadgeving.
Busi Winti
Busi betekent bos.
Busi Winti is een verzamelnaam voor Winti die met het bos worden verbonden. Apuku wordt bijvoorbeeld met het bos geassocieerd.
D
Demoon
Binnen Grontapu
Een demoon is een negatieve spirituele aanwezigheid. Een demoon kan een Bakru zijn, maar dit hoeft niet.
Tijdens een Luku wordt bij iedere waargenomen demoon onderzocht:
- hoe de demoon bij de persoon terecht is gekomen;
- vanaf welk moment of welke leeftijd de demoon aanwezig is;
- vanaf wanneer de demoon actief is geworden;
- of de demoon gestuurd, opgelopen, gekocht of via een familielijn of geboorte meegekomen is;
- welke invloed de demoon heeft.
Aanwezig zijn en actief zijn zijn binnen Grontapu twee verschillende gegevens.
Wanneer de demoon is gestuurd, wordt zo mogelijk onderzocht door wie, waarom en of deze rechtstreeks of via een familielijn bij de cliënt terecht is gekomen. Wanneer de demoon is opgelopen, wordt onderzocht waar of tijdens welke gebeurtenis dit gebeurde. Bij een familielijn wordt zo ver mogelijk teruggekeken naar de oorspronkelijke herkomst.
Duman
Een beoefenaar of spiritueel deskundige binnen Winti. De term wordt vaak gebruikt voor iemand die rituelen en spiritueel werk uitvoert en met winti of andere spirituele krachten werkt.
Djodjo / Dyodyo
Djodjo’s worden binnen bepaalde Winti-opvattingen beschouwd als spirituele of bovennatuurlijke ouders van een persoon. Zij kunnen binnen de beschreven Watra-rituelen om kracht of bijstand worden gevraagd.
De precieze uitleg kan per traditie verschillen.
E
Eitjes
Binnen Grontapu
Bij negatieve spirituele aanwezigheid kunnen ook eitjes voorkomen. Uit deze eitjes kunnen volgens deze werkwijze parasieten voortkomen.
Eitjes worden daarom tijdens een Luku en Healing meegenomen wanneer dit van toepassing is. De hoeveelheid wordt alleen genoemd wanneer deze daadwerkelijk tijdens de Luku of nacontrole is vastgesteld.
Entiteit
Binnen Grontapu
Entiteit wordt gebruikt als andere benaming voor Yorka: een overleden persoon die nog niet naar het licht is gegaan.
F
Fodu
Een winti uit het aardepantheon die sterk met de slang wordt verbonden. Fodu wordt binnen verschillende Winti-tradities onder meer geassocieerd met bescherming, orde en familielijnen.
Fuka
Een begrip dat in de aangeleverde Watra-bron wordt genoemd in verband met situaties waarin verzoening en het opnieuw in het reine komen centraal staan. De bron geeft hier geen verdere algemene definitie.
Fiofio / Fyo Fyo / Fyofyo
Een spirituele verstoring die binnen Winti-tradities in verband wordt gebracht met conflict, overtreding of spanning tussen mensen en hun spirituele relaties.
De bron onderscheidt vormen rond Kra of Djodjo, voorouders, Winti, familie, partners en kinderen. Dit is een traditionele spirituele duiding, geen medische diagnose.
Fyo Fyo Watra
Een specifieke wasi die binnen verschillende tradities verband houdt met Fyo Fyo.
Fyo Fyo Watra is niet hetzelfde als Opo Jeje Watra, Switi Watra of een algemene reinigingswasi. De precieze uitvoering verschilt per traditie.
G
Gron Winti
Letterlijk: aarde-winti. Verzamelnaam voor de winti’s die tot het aardepantheon behoren. Aisa is een belangrijke centrale figuur binnen dit pantheon.
H
Healing
Binnen Grontapu
Een Healing is de behandeling die kan volgen nadat tijdens een Luku duidelijk is geworden wat aanwezig is en wat aangepakt moet worden.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen bijvoorbeeld:
- naar het licht brengen;
- vernietigen;
- verwijderen;
- losmaken;
- vrijmaken.
Welke handelingen nodig zijn, is afhankelijk van wat tijdens de Luku daadwerkelijk is waargenomen. Een Healing is daarom geen standaardbehandeling die bij iedere cliënt hetzelfde wordt uitgevoerd.
Een goede Yorka wordt naar het licht gebracht. Een slechte Yorka wordt vernietigd. Bij andere spirituele bevindingen wordt de handeling gebruikt die tijdens de Luku is vastgesteld.
Wanneer een demoon is gekocht, wordt binnen deze werkwijze geen Healing gegeven. Dat geldt ook wanneer tijdens de Luku blijkt dat de cliënt zelf een demoon of andere negativiteit naar iemand heeft gestuurd.
Hebi Watra
Een intensievere spirituele reiniging. Hebi verwijst naar zwaarte.
De watra wordt binnen verschillende Winti-tradities gebruikt wanneer volgens de betreffende spirituele duiding een zwaardere reiniging nodig wordt geacht. Klachten alleen zijn geen bewijs dat iemand Hebi Watra nodig heeft.
Hoofdwinti
Binnen Grontapu
Ieder mens heeft zeven belangrijke Winti’s. Vier daarvan hebben de belangrijkste zeggenschap en de andere drie werken meer als helpers.
Binnen deze groep is altijd één hoofdwinti. De hoofdwinti heeft uiteindelijk het laatste woord. Lees ook de pagina over Winti binnen Grontapu.
I
Ingi
Surinaamse benaming die verwijst naar de Inheemse bevolking en, binnen Winti, naar spirituele tradities en krachten die met Inheemse oorsprong worden verbonden. Voorbeelden zijn Watra Ingi en Busi Ingi.
Ingi Watra
Een wasi of ritueel bereid water dat binnen een bepaalde werkwijze op Ingi is afgestemd.
Ingi Watra is niet hetzelfde als Watra Ingi, de benaming voor een water-Ingi.
J
Jeje
Geest, levensgeest of ziel. Binnen de Winti-traditie verwijst jeje naar de geestelijke of innerlijke essentie van een mens.
De precieze verhouding tussen jeje, kra en andere zielbegrippen kan per traditie verschillen.
Jeje-watra
Een rituele Watra die in de beschreven werkwijze niet volledig naakt wordt ondergaan; er wordt bijvoorbeeld een pangi of broekje gedragen. De precieze vorm kan per traditie verschillen.
K
Kabra
Kabra is een benaming die binnen Winti wordt gebruikt in verband met voorouders en vooroudergeesten.
De precieze betekenis en toepassing van het begrip kunnen per traditie verschillen.
Kalebas
Een traditioneel voorwerp dat bij de voorbereiding of uitvoering van een Watra kan worden gebruikt en vooraf zorgvuldig wordt gereinigd.
Kaseri
Een lichtere vorm van rituele reiniging. Zij kan volgens de beschreven werkwijze worden toegepast op rituele benodigdheden zoals een prapi, teil, kalebas of andere attributen voordat een Watra wordt voorbereid.
Kaseerwatra / Swietwatra
Een rituele reinigings-Watra die in de bron onder andere wordt gekoppeld aan het ritueel schoon en rein beginnen van een nieuw jaar.
Kantamasi
Ook bekend als Akantamasi, Akantasi of Akantamasu. Een spirituele kracht of winti die met het bos en in oudere bronnen onder andere met mierenhopen wordt verbonden.
De precieze duiding verschilt per traditie.
Karma
Binnen Grontapu
Karma wordt alleen als persoonlijke bevinding opgenomen wanneer dit tijdens de Luku naar voren is gekomen. Karma betekent op zichzelf niet automatisch dat iemand geen Healing kan ontvangen.
Er wordt geen Healing gegeven wanneer blijkt dat de cliënt zelf een demoon of andere negativiteit naar iemand heeft gestuurd. Een gekochte demoon is eveneens een reden om geen Healing te geven. Andere vormen van karma worden afzonderlijk beoordeeld op basis van wat tijdens de Luku is vastgesteld.
Konfo / Komfo
Een benaming die binnen Afro-Surinaamse Winti-context gebruikt kan worden voor een winti, geest of bovennatuurlijke of spirituele kracht.
De betekenis verschilt enigszins per traditie en gemeenschap.
Koruati-wiwiri
Een categorie Wiwiri die in de beschreven voorbereiding van Alakondrewatra niet wordt vermalen, maar in haar geheel boven op de overige kruiden wordt gelegd.
Kra
Kra wordt binnen verschillende Winti-opvattingen verbonden met de ziel, het eigen ik en spirituele aspecten van de mens.
De precieze uitleg verschilt tussen tradities. Het begrip wordt daarom als cultureel en spiritueel begrip behandeld, zonder één interpretatie als de enige juiste uitleg te presenteren.
Kra Tafra
Een rituele tafel of maaltijd voor de kra, de spirituele kern of ziel van een persoon. Voedsel en andere zaken worden tijdens dit ritueel voor de kra klaargezet en door de betreffende persoon genuttigd.
Krin Skin
Letterlijk: het lichaam of de huid schoonmaken. Binnen verschillende Winti-praktijken wordt de term gebruikt voor een relatief lichte rituele reiniging, vaak als voorbereiding op een andere wasi of spirituele handeling.
Krin Skin is niet automatisch hetzelfde als de intensievere Hebi Watra.
Krien Ede Opojejewatra
Een traditionele spirituele toepassing die in de bron wordt beschreven rond kinderen die moeite hebben met onthouden wat zij op school hebben geleerd. Dit is geen medische of wetenschappelijk bewezen behandeling.
Kroi
Een vorm van spirituele beïnvloeding waarmee volgens de traditie geprobeerd wordt de wil, keuze of gevoelens van een ander te sturen of te verzwakken.
Lees waarom Kroi niet hetzelfde is als Fiofio, Koenoe of Wisi →
Kromanti / Kumanti
Kromanti is een bekende naam binnen de Winti-traditie en verwijst naar een groep krachtige winti’s die onder meer met strijdkracht, moed en bescherming worden verbonden. Akumanti komt ook als benaming voor.
Er bestaan verschillende Kromanti en verschillende beschrijvingen van hun eigenschappen. De precieze indeling en betekenis kunnen per traditie verschillen.
Koenoe / Kunu
Een zware, langdurige vloek of spirituele belasting die volgens bepaalde Winti-opvattingen individueel, familiegebonden of plaatsgebonden kan zijn.
Dit is een religieuze verklaring binnen de traditie en geen objectief vast te stellen medische of juridische oorzaak.
L
Leba
Leba is een bekende Winti die binnen verschillende tradities wordt verbonden met wegen, doorgangen en kruispunten.
De precieze kenmerken en betekenis kunnen per traditie verschillen.
Luangu
Een benaming met wortels in de Luango/Congo-erfenis binnen de Afro-Surinaamse cultuur.
In sommige Winti-tradities wordt Luangu als een bepaalde winti of groep winti’s beschreven, terwijl andere tradities het meer zien als een herkomst- of verzamelnaam. Daarom is één vaste definitie niet voor alle tradities juist.
Luku
Een Luku is een spiritueel onderzoek.
Luku binnen Grontapu
Binnen Grontapu wordt de Luku uitgevoerd door middel van een spirituele reis. Tijdens deze reis wordt gekeken wat bij of rond de cliënt aanwezig is en welke invloed daarvan uitgaat.
Tijdens een Luku kunnen onder andere worden waargenomen:
- Yorka’s;
- demonen en Bakru’s;
- dieren of andere spirituele verschijningsvormen;
- bastaarden en kruisingen;
- schaduwmensen;
- parasieten en eitjes;
- gebonden Winti’s;
- verbindingen met familielijnen;
- spirituele blokkades;
- nieuwe of nog onbekende verschijningsvormen.
Deze lijst is niet gesloten. Wanneer iets wordt waargenomen dat nog niet eerder is aangetroffen, krijgt dit een eigen passende benaming en beschrijving.
Alleen wat tijdens de Luku daadwerkelijk wordt waargenomen, wordt in het persoonlijke Luku-rapport opgenomen. Er wordt niets toegevoegd omdat iets normaal gesproken bij een bepaalde categorie zou horen.
Lukuman
Letterlijk: kijker of ziener. Iemand die een luku uitvoert en door spirituele waarneming probeert vast te stellen wat er bij een persoon speelt.
M
Malassi
Melasse; in de aangeleverde bron genoemd als traditioneel ingrediënt dat bij Alakondrewatra kan worden gebruikt. Bekijk het bij Suikerriet.
Mama fu doti
Moeder aarde. Binnen de beschreven Watra-rituelen wordt Mama fu doti met eerbied betrokken, bijvoorbeeld voorafgaand aan een handeling of door middel van een plengoffer.
N
Naar het licht
Binnen Grontapu
Naar het licht brengen betekent dat een goede Yorka tijdens een Healing naar het licht wordt begeleid.
Een slechte Yorka wordt niet naar het licht gebracht maar vernietigd. Wanneer een goede Yorka later terugkomt, wordt deze binnen de Grontapu-werkwijze als Winti of beschermengel aangeduid.
O
Obia
Obia is een begrip dat binnen Afro-Surinaamse en Winti-tradities verschillende betekenissen kan hebben.
Afhankelijk van de context kan het worden verbonden met spirituele kracht, spirituele kennis, beschermende middelen of spiritueel werk. De context bepaalt daarom welke betekenis passend is.
Obiaman
Een spiritueel deskundige die met obia werkt. Een obiaman kan spirituele problemen onderzoeken en gebruikmaken van rituelen, kruiden, spirituele krachten en andere vormen van obia.
Opo Jeje
Letterlijk: de geest verheffen of omhoogbrengen. Binnen Winti wordt de term gebruikt voor handelingen of rituelen die bedoeld zijn om iemands jeje te versterken, op te beuren of weer in balans te brengen.
Opo Jeje Watra
Een opbouwende watra die binnen verschillende Winti-praktijken wordt gebruikt om de jeje of kra te versterken.
De nadruk ligt op herstellen en opbouwen. Opo Jeje Watra is niet hetzelfde als Fyo Fyo Watra.
Opo Yeye Watra
Zie: Opo Jeje Watra.
Opo Yeye Watra is een alternatieve schrijfwijze. Grontapu gebruikt Jeje als standaardspelling.
P
Parasieten
Binnen Grontapu
Spirituele parasieten kunnen voorkomen wanneer sprake is van een negatieve aanwezigheid. Parasieten kunnen volgens deze werkwijze uit eitjes voortkomen.
Sommige parasieten kunnen een slijmachtige substantie achterlaten. Wanneer deze substantie opdroogt, kan volgens de Grontapu-waarneming een structuur ontstaan die op zilveren draden of een spinnenweb lijkt.
Deze draden kunnen Winti’s binden. Gebonden Winti’s kunnen daardoor steeds minder voor de persoon betekenen, waardoor hun beschermende invloed verzwakt.
Dit wordt alleen als persoonlijke bevinding opgenomen wanneer dit tijdens de Luku daadwerkelijk is waargenomen.
Piai
Een Inheemse sjamaan, genezer of spiritueel deskundige. Een piai kan binnen Inheemse tradities de functies van genezer, spiritueel raadgever en ritueel specialist combineren.
Pai Watra
Het persoonlijk toevoegen van kleingeld als rituele betaling van de Watra. In de Bedjiwatra-symboliek wordt dit beschreven als plaats maken voor geluk, plezier en zegen.
Pompea
Een traditioneel ingrediënt dat in de aangeleverde bron bij verschillende Watra’s wordt genoemd. De bron geeft hier geen verdere algemene betekenis.
Prapi
Een teil of bekken waarin een Watra kan worden voorbereid. Binnen de beschreven werkwijze wordt de prapi vooraf zorgvuldig gereinigd.
Prati Watra
Letterlijk: scheidingswater. Een rituele watra waarbij scheiden, losmaken en het herstellen van een passende geestelijke grens centraal staan.
De toepassing verschilt per traditie en situatie. Prati Watra is geen algemene methode om menselijke relaties naar wens te verbreken.
S
Sabiman
Letterlijk: iemand die weet. Een kenner, deskundige of ervaren persoon. Het woord is niet uitsluitend spiritueel en kan ook voor een deskundige op andere gebieden worden gebruikt.
Schaduwmens
Binnen Grontapu
Een schaduwmens is een afzonderlijke spirituele verschijningsvorm.
Een schaduwmens wordt alleen in een Luku-rapport opgenomen wanneer deze daadwerkelijk tijdens de Luku is gezien of waargenomen. Aantal, moment van komst, groei, invloed en andere eigenschappen worden alleen beschreven wanneer hierover daadwerkelijk informatie is verkregen.
Sreka
Een bredere rituele reiniging waarbij niet alleen het lichamelijke ritueel centraal staat, maar ook geestelijk evenwicht en het verwijderen van wat als onrein of belemmerend wordt ervaren.
Binnen Winti kan een sreka worden uitgevoerd om de relatie tussen een persoon en zijn of haar spirituele krachten te ordenen, te versterken of te herstellen.
Switisopi
Een traditioneel ingrediënt dat in rode en witte vorm in de aangeleverde Watra-bron wordt genoemd. De bron geeft hier geen verdere algemene definitie.
Switi Watra
Letterlijk: zoet of aangenaam water. Een opbouwende watra die binnen verschillende tradities wordt verbonden met welzijn, voorspoed, persoonlijke uitstraling en een nieuw begin.
Switi Watra wordt onder andere rond de jaarwisseling gebruikt. Een opbouwende watra is niet hetzelfde als de intensieve reiniging van Hebi Watra.
T
Tapu
Tapu kan binnen Winti verschillende betekenissen hebben, afhankelijk van de context.
Het begrip wordt daarom niet zonder aanvullende uitleg gebruikt.
Tata
Letterlijk: vader; ook een respectvolle titel voor een voorouder, oudere of belangrijke mannelijke figuur.
Binnen Winti komt Tata veel voor als eretitel bij mannelijke spirituele figuren, bijvoorbeeld Tata Loko.
Trefu
Een verbod of voorschrift dat persoonlijk, familiegebonden of aan een erf, dorp, plantage of gemeenschap verbonden kan zijn.
Welke trefu gelden verschilt per persoon en traditie; eenzelfde achternaam of afkomst betekent niet automatisch dezelfde trefu.
W
Wasi
Wasi betekent wassen of baden.
Binnen Winti kan een wasi een ritueel bad zijn dat met kruiden of andere traditionele ingrediënten voor een bepaald spiritueel doel wordt voorbereid. Er bestaan verschillende soorten wasi. De gebruikte kruiden, voorbereiding en betekenis kunnen per traditie en situatie verschillen.
Lees verder bij Wasi & Watra en kruiden en wiwiri.
Wasi Prati
Zie: Prati Watra.
Wasi Prati is een andere benaming voor een rituele wassing waarbij scheiden of losmaken centraal staat.
Watra
Watra betekent water. Binnen rituelen kan het ook verwijzen naar ritueel bereid water of naar een bepaald type kruidenbad.
Niet iedere watra reinigt: een watra kan ook scheiden, verzorgen, versterken of een overgang ondersteunen.
Watra-Wenu
Een Watra-gerelateerde spirituele aanduiding die in de aangeleverde bron wordt genoemd in relatie tot Brokobaka-wiwiri. Genoemde voorbeelden zijn Watra-Aisa, Watra-Kromanti, Watra-Fodu en Watra-Barinia.
Watra Ingi
Een Ingi die met het waterdomein wordt verbonden binnen bepaalde Winti-indelingen.
Watra Ingi is niet hetzelfde als Ingi Watra, een wasi of watra die op Ingi is afgestemd.
Watramama
Watramama betekent letterlijk watermoeder.
Binnen Winti wordt Watramama met water verbonden. In verschillende verhalen en tradities wordt zij als een vrouwelijke watergeest beschreven.
Watra Winti
Letterlijk: water-winti. Verzamelnaam voor winti’s die bij het waterpantheon horen en met rivieren, kreken, zee of andere wateren worden verbonden.
Winti
Het woord Winti kent binnen de Afro-Surinaamse cultuur verschillende betekenissen. Het kan worden gebruikt voor de spirituele traditie zelf, maar ook voor spirituele wezens of krachten die binnen verschillende Winti-tradities worden beschreven.
Er bestaat niet één volledig uniforme Winti-leer. Interpretaties en benamingen kunnen per traditie, familie en spiritueel werker verschillen.
Winti binnen Grontapu
Binnen de specifieke Luku-werkwijze van Grontapu wordt Winti gebruikt voor een beschermengel.
Een Yorka is binnen Grontapu niet hetzelfde als een Winti. Een Yorka is een overleden persoon die nog niet naar het licht is gegaan. Wanneer een goede Yorka tijdens een Healing naar het licht wordt gebracht en later terugkomt, wordt deze binnen Grontapu als Winti of beschermengel aangeduid.
Binnen Grontapu heeft ieder mens zeven belangrijke Winti’s: vier met de belangrijkste zeggenschap en drie helpers. Binnen deze zeven is één hoofdwinti die uiteindelijk het laatste woord heeft.
Lees meer over de vier groepen op de pagina Winti’s en de Grontapu-definitie.
Wintiprei
Een Wintiprei is een rituele bijeenkomst binnen de Winti-cultuur waarin onder andere muziek, zang, ritme en dans een rol kunnen spelen.
De precieze vorm en betekenis verschillen per traditie en gelegenheid.
Wiri / Wiwiri
Bladeren, kruiden of planten. Binnen Winti wordt wiwiri veel gebruikt voor planten en kruiden die onderdeel kunnen zijn van wasi’s en andere rituele toepassingen.
In het gewone Sranantongo kan wiwiri ook andere betekenissen hebben, zoals blad of haar. Lees verder bij Kruiden.
Wisi
De benaming voor schadelijke of negatieve magie binnen de behandelde Winti-bron. Vermoedens van Wisi zijn geen bewezen oorzaak van ziekte, pech of psychische klachten.
Lees de culturele uitleg en het onderscheid met verwante begrippen →
Wroko Man / Wrokoman
Wrokoman is de gebruikelijke aaneengeschreven vorm. Letterlijk: arbeider of iemand die werkt.
Omdat wroko in het Sranantongo ook spiritueel of magisch werk kan betekenen, kan de term binnen een Winti-context ook gebruikt worden voor iemand die bepaald spiritueel werk verricht. De precieze betekenis hangt daarom af van de context.
Y
Yorka
Een Yorka is de geest van een overleden persoon.
Yorka binnen Grontapu
Binnen Grontapu wordt hiermee specifiek een overleden persoon bedoeld die nog niet naar het licht is gegaan. Grontapu maakt onderscheid tussen een goede Yorka en een slechte Yorka.
Goede Yorka
Een goede Yorka kan beschermen, ondersteunen of helpen. Binnen de Grontapu-werkwijze wordt een goede Yorka tijdens een Healing naar het licht gebracht. Wanneer deze persoon later terugkomt, wordt deze als Winti of beschermengel aangeduid.
Slechte Yorka
Een slechte Yorka kan binnen de Grontapu-werkwijze een negatieve of blokkerende invloed hebben. Een slechte Yorka wordt niet naar het licht gebracht maar vernietigd.
Wanneer meerdere waarnemingen tijdens een Luku over dezelfde Yorka gaan, worden deze samengevoegd en niet als meerdere Yorka’s weergegeven.
EEN LEVENDE KENNISBANK
Het Winti-woordenboek
blijft groeien.
Winti kent veel begrippen, benamingen en tradities. Daarom wordt het Grontapu Winti-woordenboek steeds verder uitgebreid.
Wanneer een begrip meerdere betekenissen heeft, maakt Grontapu waar mogelijk onderscheid tussen de bredere betekenis binnen Winti en Afro-Surinaamse tradities, verschillen tussen tradities en de specifieke betekenis binnen de Luku- en Healing-werkwijze van Grontapu.
Terug naar boven ↑