Kruiden en
hun betekenis

Een forse tropische cypergrasachtige met driehoekige stengels, lange groene schutbladen en een brede parapluvormige bloeiwijze van bruine tot groene aartjes.

De knol wordt traditioneel verwerkt in ritueel bad- en reinigingswater, onder meer rond pawinti en een offertafel. In Alakondrewatra komt geraspte adru voor. Ook traditionele babyverzorging is bekend, maar de daarbij gebruikte bereiding en het precieze doel zijn niet voldoende bekend voor een babyrecept.

Gebruikte plantendelen: Knolachtige ondergrondse delen en wortels in rituele toepassingen.

Een houtige tropische liaan met tegenoverstaande bladeren, paarse trompetbloemen en een sterke knoflookgeur wanneer het blad wordt gekneusd.

Het sterk naar knoflook geurende blad wordt in Surinaamse rituele baden gebruikt om symbolisch ongewenste invloeden af te weren. In Latijns-Amerikaanse volksgeneeskunde komt de plant ook voor bij reumatische pijn; een veilige medicinale huisbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en hout.

Een rechtopstaand tropisch kruid of struikje met tegenoverstaande getande bladeren en lange smalle aren waar telkens enkele kleine paarsblauwe bloemen openen.

De hele plant kent traditioneel gebruik bij babyverzorging. Het precieze verzorgingsdoel en de bereidingswijze zijn onvoldoende bekend om een toepassing bij baby's te beschrijven. Onder de lokale naam kunnen verschillende plantensoorten vallen.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een grote tropische boom met horizontale taklagen en brede bladeren die bij de uiteinden van de twijgen staan. Oudere bladeren kunnen rood kleuren voordat ze afvallen.

Herkenning: De omgekeerd eivormige bladeren en afgeplatte steenvruchten zijn opvallend. Deze boom behoort tot een andere familie dan de gewone amandelboom, Prunus dulcis.

Botanisch waarneembaar: De omgekeerd eivormige bladeren en afgeplatte steenvruchten zijn opvallend.

Amandelblad komt traditioneel voor in vrouwenstoombaden en kraamvrouwenmengsels voor intieme verzorging na de bevalling. Het wordt ook gebruikt in Winti watra. Gebruik bij epilepsie behoort tot de overlevering en is geen bewezen behandeling.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor traditionele vrouwenstoombaden en Winti watra.

Een tropische struik of kleine boom uit de mirtefamilie met tegenoverstaande bladeren, lichte bloemen en ronde bessen.

De geurige bladeren worden traditioneel toegevoegd aan vrouwenstoombaden na de menstruatie of bevalling, alleen of samen met andere planten. Ze dienen daarbij voor geur en traditionele intieme verzorging.

Gebruikte plantendelen: Bladeren; een vaste hoeveelheid per afzonderlijke plant is niet overgeleverd.

Een eenjarige aromatische plant met fijn verdeelde bovenbladeren, witte bloemschermen en kleine geurige vruchten die als anijszaad worden gebruikt.

Anijszaad wordt traditioneel gebruikt bij lichte krampachtige spijsverteringsklachten, een opgeblazen gevoel en winderigheid, en als slijmoplossend middel bij verkoudheidshoest. Deze toepassingen berusten op langdurig traditioneel gebruik; ze zijn geen bewezen genezing van een aandoening.

Anijszaad geeft smaak aan brood, gebak en warme dranken en wordt als aftreksel gebruikt. Voor een geneeskundig theeproduct gelden de aanwijzingen op het etiket. Anijszaad is ook een ingrediënt van Switi watra.

Gebruikte plantendelen: De gedroogde rijpe vruchten, doorgaans anijszaad genoemd.

Een vertakt tropisch gewas met brede, ondiep gelobde bladeren. De ronde vruchten worden omgeven door een opvallend grote, bladachtige kelk.

Herkenning: Herkenbaar aan de brede bladeren en de bleke, groenachtige vruchten. Antroewa behoort tot dezelfde plantenfamilie als aubergine.

Botanisch waarneembaar: Herkenbaar aan de brede bladeren en de bleke, groenachtige vruchten.

De vrucht wordt als groente in gerechten verwerkt. Traditioneel wordt bittere antroewa met olie en peper gegeten bij aambeien; een werkzaamheid of medicinale dosering is daarmee niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Vruchten als groente en in de traditionele toepassing bij aambeien.

Een tropische struikachtige vlinderbloemige met samengestelde bladeren, gele bloemen en peulen waarin droge zaden kunnen rammelen.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti onder een naam die naar Apuku verwijst. Een afzonderlijke rituele handeling of bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische nestvaren met lange, glanzende lintvormige bladeren die als epifyt op bomen of op vochtige rotsen groeit.

Deze varen wordt als hele plant binnen Winti gebruikt. De naam verwijst naar Apuku; een afzonderlijk badrecept of vaste rituele handeling is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische struik uit de melastoomfamilie met duidelijk behaarde bladeren en kleine bloemen in groepjes.

Bladeren en twijgen komen traditioneel voor in stoom- en wasbaden na de bevalling, soms samen met andoya. Het doel is kraamverzorging binnen de traditie; een medisch herstel- of beschermend effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en twijgen in het beschreven traditionele stoom- en wasbad.

Een tropische vaste plant of halfstruik met eenvoudige langwerpige bladeren en dunne aren met kleine groenwitte bloemen. Gekneusd blad en wortel hebben een sterke knoflookachtige geur.

Botanisch waarneembaar: Een tropische vaste plant of halfstruik met eenvoudige langwerpige bladeren en dunne aren met kleine groenwitte bloemen.

Een sterk geurend kruid met een plaats binnen Winti. Bladeren en wortels worden in Latijns-Amerikaanse volksgeneeskunde ook gebruikt bij pijn en krampen. Een veilige bereidingswijze of dosering voor zelfbehandeling is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en wortels in volksgeneeskundige toepassingen; het deel voor een afzonderlijk Winti-ritueel is niet nader bepaald.

Een eenjarig tropisch kruid met hoekige vertakte stengels, eivormige bladeren, kleine geelgroene bloemen en papierachtige lampionkelken rond de vrucht.

De hele plant wordt traditioneel verwerkt in een bitter tonicum. Een specifieke lichamelijke klacht, vaste bereidingswijze of veilige medicinale dosering is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: De hele plant voor het traditionele bittere tonicum.

Een groenblijvende citrusboom met glanzende bladeren, witte geurende bloemen en ronde tot peervormige geelgroene vruchten.

De vruchtschil geeft aroma aan thee en geurproducten. Bergamot heeft ook een plaats in Switi watra; de daarbij gebruikte bereiding is niet nader bepaald. Vruchtschil en geconcentreerde olie zijn verschillende producten.

Gebruikte plantendelen: De vruchtschil voor aroma en daaruit verkregen olie; het watra-recept specificeert de bergamotbereiding niet.

Een grote tropische plant met brede bananenachtige bladeren en stevige rechtopstaande rood-oranje schutbladen.

Bladeren en bloemen worden binnen Winti gebruikt. De lokale naam verbindt deze Heliconia met Apuku; een afzonderlijke rituele bereiding of vaste handeling is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en bloemen.

Een klein sappig kruid met doorschijnende stengels, glanzende hartvormige bladeren en dunne groene bloemaren. Het groeit graag op vochtige, beschaduwde plekken.

Botanisch waarneembaar: Een klein sappig kruid met doorschijnende stengels, glanzende hartvormige bladeren en dunne groene bloemaren.

De hele plant kent traditioneel gebruik bij pijnlijke ogen en komt ook voor in rituele watra's. Het ooggebruik wordt uitsluitend als historische toepassing genoemd; een veilige, steriele oogbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Herkenning: Blaka futu is een lokale ingrediëntnaam uit de bestaande kruiden- of badgegevens. De botanische identiteit is niet voldoende vastgesteld; uit de naam kan geen betrouwbare plantbeschrijving worden afgeleid.

Onder deze naam worden verschillende varens als hele plant binnen Winti gebruikt. De juiste soort moet worden vastgesteld voordat een toepassing kan worden bepaald; een afzonderlijk recept is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant; de naam kan meerdere varensoorten aanduiden.

Tropische bomen met grote, handvormig ingesneden bladeren op lange bladstelen. De vruchten staan in vingerachtige bundels.

Herkenning: De sterk gedeelde bladeren geven de kroon een open, parapluachtige vorm. De vorm van het blad en de vruchtbundels helpt Cecropia van papaja te onderscheiden.

Botanisch waarneembaar: De sterk gedeelde bladeren geven de kroon een open, parapluachtige vorm.

Gedroogde, afgevallen bladeren worden traditioneel als thee gebruikt bij hoge bloeddruk en blaasontsteking. De bereiding is geen bewezen behandeling en er is geen veilige medicinale dosering vastgesteld. De naam omvat meerdere Cecropia-soorten.

Gebruikte plantendelen: Voor de beschreven thee: gedroogde, afgevallen bladeren; de soort in het recept is niet nader bepaald.

Een tropische struik of kleine boom uit de melastoomfamilie, met brede, opvallend geaderde bladeren, lichte bloemen en ronde vruchten.

Een traditioneel ingrediënt van vrouwenstoombaden voor intieme verzorging. Binnen de overlevering wordt een strakker gevoel beoogd; een lichamelijk vernauwend effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren worden in de bestaande plantenbeschrijving genoemd; het plantendeel voor de afzonderlijke stoombadtoepassing is niet zeker.

Een zeer snelgroeiende tropische klimplant met tegenoverstaande hart- tot driehoekige bladeren en kleine witte bloemhoofdjes. De ranken kunnen andere vegetatie volledig overgroeien.

Botanisch waarneembaar: Een zeer snelgroeiende tropische klimplant met tegenoverstaande hart- tot driehoekige bladeren en kleine witte bloemhoofdjes.

De hele plant kent traditioneel gebruik bij huidproblemen en pijn en heeft ook een plaats binnen Winti. Een afzonderlijke huidbereiding of medicinale dosering is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een stijve tropische kruidachtige plant of lage struik met ruwe smalle bladeren en kleine bolvormige bloemhoofdjes.

De hele plant wordt binnen Winti gebruikt en komt onder de naam adjadja wiwiri / brokopanji voor in Kromanti watra. De toepassing betreft het gezamenlijke kruidenbad; een afzonderlijke bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een groenblijvend tropisch kruid of lage halfstruik van ongeveer 90 tot 200 centimeter hoog. De plant heeft slanke, jonge vierkantige stengels, tegenoverstaande eironde tot lancetvormige bladeren en eindstandige groepjes met smalle roze tot rode buisbloemen. Hij groeit op vochtige open plekken, langs wegen en aan bosranden.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvend tropisch kruid of lage halfstruik van ongeveer 90 tot 200 centimeter hoog.

Bladeren of bovengrondse delen worden traditioneel in water gekookt tot een rood aftreksel. Het wordt gebruikt bij bloedarmoede, bloedverlies, hevige menstruatie, loomheid en herstel na een bevalling. Dit zijn traditionele toepassingen; een werkzaamheid of veilige dosering is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren of bovengrondse delen voor het beschreven rode aftreksel.

Een tropische kruidachtige plant of lage struik met tegenoverstaande bladeren en opvallende buisvormige bloemen.

De plant heeft een plaats bij Wintitempels en wordt symbolisch met rituele bescherming verbonden. De hele plant wordt binnen Winti gebruikt; een afzonderlijke bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een slanke tropische klimplant met ranken, diep gelobde bladeren, gele bloemen en sterk geribbelde of wrattige vruchten die bij rijping oranjerood openspringen.

De bittere vrucht wordt als groente bereid. De hele plant kent daarnaast traditioneel gebruik bij diabetes. Een voedingsgerecht en een geconcentreerd medicinaal extract zijn verschillende toepassingen; een veilige medicinale dosering is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Vruchten als groente; de hele plant in het traditionele gebruik rond diabetes.

Een tropische struik of kleine boom uit de mirtefamilie met tegenoverstaande glanzende bladeren, witte bloemen met talrijke meeldraden en ronde besachtige vruchten.

Een ingrediënt van spirituele kruidenbaden bij Saramaccaanse en Aucaanse Marrons. Een afzonderlijk plantendeel, badrecept of specifiek ritueel doel is niet bekend. De toepassing van andoya geldt niet automatisch voor deze andere soort.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is voor het traditionele spirituele kruidenbad niet afzonderlijk gespecificeerd.

Een tropisch, meerjarig gras dat dichte pollen vormt van lange, smalle en sterk citroengeurende bladeren. Het groeit goed op een warme, zonnige plek met voldoende vocht en goed doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een tropisch, meerjarig gras dat dichte pollen vormt van lange, smalle en sterk citroengeurende bladeren.

Blad en zachte bladstengels worden gebruikt als keukenkruid; het blad ook als kruidendrank bij verkoudheidsgevoel, spijsverteringsongemak en behoefte aan ontspanning. Citroengras komt daarnaast traditioneel voor in kraamstoombaden, soms met limoenblad, vanwege de frisse geur.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en de zachte onderste delen van de bladstengels als keukenkruid; blad in de beschreven kruidendrank.

Een winterharde, meerjarige plant met vierkante stengels, tegenoverstaande gekartelde bladeren en kleine witachtige lipbloemen. Citroenmelisse groeit goed in zon of lichte halfschaduw op voedselrijke, voldoende vochtige maar doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een winterharde, meerjarige plant met vierkante stengels, tegenoverstaande gekartelde bladeren en kleine witachtige lipbloemen.

Citroenmelisseblad wordt traditioneel gebruikt bij lichte stress, ter ondersteuning van de slaap en bij milde spijsverteringsklachten, zoals een opgeblazen gevoel en winderigheid. De toepassing berust op langdurig traditioneel gebruik; het klinische bewijs is beperkt.

Vers blad wordt als keukenkruid gebruikt en gedroogd blad als thee. Voor een medicinaal product gelden de aanwijzingen op het etiket. Traditionele toepassingen betreffen lichte stress, slaap en milde spijsverteringsklachten.

Gebruikte plantendelen: Bladeren, vers of gedroogd.

Een kruipende, half-aquatische plant met holle stengels die op de knopen kunnen wortelen. Ze groeit op natte grond en langs of in ondiep water.

Herkenning: De gladde bladeren zijn vaak pijlvormig. De trechtervormige bloemen zijn wit tot lichtroze of lila.

Botanisch waarneembaar: De gladde bladeren zijn vaak pijlvormig.

Bladeren en jonge stengels worden als groente gegeten. Gekneusde bladeren worden traditioneel uitwendig bij steenpuisten gebruikt; consumptie komt ook voor in de overlevering rond slapeloosheid en gejaagdheid. Die toepassingen zijn geen bewezen behandeling.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en jonge stengels als groente; bladeren in traditionele uitwendige toepassingen.

Een houtige klimplant uit tropisch Zuid-Amerika. De liaan groeit tussen de bomen van het bos.

Herkenning: De bladeren zijn tegenoverstaand en grotendeels onbehaard. Een lokale naam alleen is onvoldoende om verwante Strychnos-soorten van elkaar te onderscheiden.

Botanisch waarneembaar: De bladeren zijn tegenoverstaand en grotendeels onbehaard.

De plant komt in de overlevering voor als afrodisiacum. Het gebruikte plantendeel, de bereiding en een veilige dosering zijn niet voldoende bekend; er wordt daarom geen toepassing voor zelfgebruik gegeven.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is in de overlevering niet betrouwbaar vastgesteld.

Onder deze naam komen draadvormige parasitaire klimplanten voor. Hun dunne stengels slingeren om andere planten, waaraan ze water en voedingsstoffen onttrekken.

Herkenning: Een netwerk van dunne geelachtige tot oranje strengen, met sterk gereduceerde bladeren en kleine bloemen. De draadachtige groei verklaart de vergelijking met naaigaren.

De fijne plantenstrengen worden traditioneel tot een papje gestampt voor uitwendig gebruik bij zweren. De naam omvat twee botanisch verschillende planten; deze historische toepassing is geen bewezen of veilige wondbehandeling.

Gebruikte plantendelen: De fijne plantenstrengen.

Een eenjarige, sterk vertakte plant met fijne, veerdelige bladeren en witte bloemhoofdjes rond een bol geel hart. Kamille groeit graag op een zonnige, open plek en bloeit meestal van de late lente tot in de zomer.

Botanisch waarneembaar: Een eenjarige, sterk vertakte plant met fijne, veerdelige bladeren en witte bloemhoofdjes rond een bol geel hart.

Kamillebloem wordt traditioneel gebruikt bij lichte maag-darmklachten en om kleine irritaties van huid en slijmvliezen te verzachten. Dit betreft traditioneel gebruik en geeft geen garantie op werkzaamheid bij iedere persoon.

Gedroogde bloemhoofdjes worden verwerkt in thee, afgekoelde kompressen en daarvoor geschikte spoelingen. De traditionele toepassingen betreffen lichte maag-darmklachten en kleine irritaties van huid of slijmvliezen.

Gebruikte plantendelen: Gedroogde bloemhoofdjes voor aftreksel, kompres of spoeling.

Een meerjarige, groenblijvende halfstruik met smalle grijsgroene bladeren en geurende paarsblauwe bloemaren. Lavendel houdt van volle zon, warmte en droge, goed doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een meerjarige, groenblijvende halfstruik met smalle grijsgroene bladeren en geurende paarsblauwe bloemaren.

Lavendelbloem wordt traditioneel gebruikt bij lichte mentale stress en uitputting en om de slaap te ondersteunen. De toepassing berust op langdurig traditioneel gebruik en is geen bewezen behandeling van een slaap- of angststoornis.

Gedroogde bloemen worden gebruikt als thee, geurzakje of badtoevoeging. Een medicinaal product wordt volgens het etiket gebruikt. Etherische olie is een afzonderlijk, geconcentreerd product.

Gebruikte plantendelen: Bloemen voor thee, geurzakjes en badtoevoeging; etherische olie is een afzonderlijk, geconcentreerd product.

Een meerjarige, aromatische halfstruik met grijsgroene, zacht behaarde bladeren en paarsblauwe lipbloemen. Salie houdt van zon, warmte en droge, kalkrijke of goed doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een meerjarige, aromatische halfstruik met grijsgroene, zacht behaarde bladeren en paarsblauwe lipbloemen.

Salieblad wordt traditioneel gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten, overmatig zweten en lichte ontstekingen van mond, keel en huid. Deze toepassingen berusten vooral op langdurig traditioneel gebruik.

De bladeren worden als keukenkruid gebruikt en verwerkt in thee of afgekoelde gorgeldrank volgens een betrouwbaar productvoorschrift. Traditionele toepassingen betreffen spijsvertering, zweten en lichte mond- of keelklachten.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor keuken, thee of gorgeldrank.

Een laag, eenjarig tropisch kruid met zwakke, sterk vertakte en vaak liggende tot opstijgende stengels. De kleine enkelvoudige bladeren zijn eirond, elliptisch of spatelvormig; de zeer kleine groenig-witte bloemen en vruchtjes staan langs fijne vertakkingen. De soort is inheems in tropisch Amerika, waaronder Suriname.

Botanisch waarneembaar: Een laag, eenjarig tropisch kruid met zwakke, sterk vertakte en vaak liggende tot opstijgende stengels.

De verse hele plant wordt traditioneel in een waterbereiding gebruikt bij urinewegklachten. Een veilige bereidingswijze of dosering voor zelfbehandeling is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een groenblijvende tropische struik met glanzende tegenoverstaande bladeren en dichte trossen van buisvormige rode, oranje of roze bloemen. Hij groeit het best in warmte, licht en voldoende vocht.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tropische struik met glanzende tegenoverstaande bladeren en dichte trossen van buisvormige rode, oranje of roze bloemen.

De bloemen worden als geurend en decoratief bestanddeel op Switi watra gelegd. De plant komt ook traditioneel voor in vrouwenstoombaden voor intieme verzorging, onder andere na de menstruatie of seks; een medisch effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bloemen in Switi watra; de stoombadvermelding specificeert het plantendeel niet afzonderlijk.

Een aromatisch tropisch kruid met vierkante stengels, tegenoverstaande smalle lancetvormige bladeren en kleine lichte bloemen in groepjes.

De hele plant heeft een plaats in rituele kruidenbaden bij Marrongemeenschappen en binnen Winti. Een afzonderlijk recept of vaste rituele bestemming is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een kleine eenjarige tropische plant met afgeplatte zijtakjes die op samengestelde bladeren lijken. Onder de rijtjes kleine ovale blaadjes hangen minuscule bloemen en ronde groene vruchtjes.

Botanisch waarneembaar: Een kleine eenjarige tropische plant met afgeplatte zijtakjes die op samengestelde bladeren lijken.

De hele plant wordt traditioneel verwerkt in bereidingen rond menstruatie- en andere vrouwenklachten. Een specifieke bereidingswijze en veilige medicinale dosering zijn niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een laag kruipend tropisch boskruid met tegenoverstaande bladeren, kleine bleke bloemen en opvallende blauwachtige bessen.

De hele plant wordt binnen Winti gebruikt. De lokale naam, 'bed van de magische slang', verbindt haar met Fodu; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een knolvormende bloemplant met smalle zwaardvormige bladeren en gebogen bloemstelen met geurende, trechtervormige bloemen in verschillende kleuren.

De bloemen worden gebruikt voor geur en versiering in Switi watra. Het betreft een uitwendig ritueel kruidenbad; de bloemen worden hier niet als voedsel of geneesmiddel toegepast.

Gebruikte plantendelen: Bloemen in de beschreven Switi-watra-context.

Een tropische boom of grote struik met leerachtige bladeren die aan de onderzijde opvallend licht tot zilverachtig zijn.

Bladeren en vezel worden binnen Winti gebruikt. De lichte bladonderzijde wordt symbolisch met Kromanti verbonden; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en vezel.

Een hoge tropische plant uit de Marantaceae die dichte pollen vormt van rietachtige stengels met brede langwerpige bladeren en compacte lichte bloemen.

Het blad wordt toegevoegd aan spirituele kruidenbaden bij Marrongemeenschappen. Een afzonderlijk badrecept of vaste hoeveelheid is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een tropische struik of klimmende plant met geveerde bladeren, heldergele vijfbladige bloemen en lange smalle peulen.

Bladeren van deze Senna-soort hebben een plaats binnen Winti en in rituele kruidenbaden. Een afzonderlijke bereiding is niet bekend; laxerend gebruik van andere senna's wordt niet aan deze soort toegeschreven.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een rechtopstaand tropisch kruid uit de lipbloemenfamilie met vierkante stengels, getande tegenoverstaande bladeren en lange losse aren met roze-lila bloemen.

De hele plant wordt gebruikt in spirituele kruidenbaden en binnen Winti. Een afzonderlijk recept of lichamelijke toepassing is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische vaste plant met rechtopstaande bladstengels uit een vertakte aromatische wortelstok. De smalle bladeren staan in twee rijen en de plant houdt van warmte, vocht en voedselrijke, doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een tropische vaste plant met rechtopstaande bladstengels uit een vertakte aromatische wortelstok.

Gember wordt traditioneel gebruikt bij misselijkheid en lichte spijsverteringsklachten. Voor bepaalde gemberpreparaten bestaan klinische aanwijzingen voor verlichting van zwangerschapsmisselijkheid. Effecten bij reisziekte of misselijkheid rond operaties en chemotherapie zijn minder duidelijk. Een onderzocht preparaat is niet uitwisselbaar met iedere zelfgemaakte thee of elk supplement.

De wortelstok wordt vers, gedroogd of als poeder gebruikt in gerechten en kruidendranken. Voedingsgebruik verschilt van een geconcentreerd gemberpreparaat; voor een medicinaal product gelden de productaanwijzingen.

Gebruikte plantendelen: De wortelstok, een ondergrondse stengel; vers, gedroogd of als poeder.

Een snelgroeiende klimplant met ranken, grote zachte bladeren, witte bloemen en kalebasvruchten in uiteenlopende vormen.

De gedroogde kalebasvrucht dient als schaal, gebruiksvoorwerp en ceremoniële drager. Binnen Winti heeft zij een praktische en symbolische functie; de gedroogde vrucht wordt hier niet als eetbaar product toegepast.

Gebruikte plantendelen: Vruchten.

Een eenjarige, vertakte plant met zacht behaarde stengels en bladeren en opvallende geel-oranje bloemhoofdjes. Goudsbloem houdt van een zonnige plek en goed doorlatende grond en kan gedurende een lange periode nieuwe bloemen vormen.

Botanisch waarneembaar: Een eenjarige, vertakte plant met zacht behaarde stengels en bladeren en opvallende geel-oranje bloemhoofdjes.

Goudsbloem wordt traditioneel uitwendig gebruikt bij lichte huidontstekingen en kleine wondjes en in daarvoor bestemde spoelingen bij lichte mond- of keelontsteking. Deze toepassingen berusten op langdurig traditioneel gebruik.

Bloemen worden verwerkt in daarvoor bestemde huid- of mondverzorgingsproducten. Gebruik zo'n product volgens het etiket; traditionele toepassingen betreffen lichte huid-, mond- of keelirritatie.

Gebruikte plantendelen: Bloemen in daarvoor bestemde huid- of mondverzorgingsproducten.

Een vertakte struik of kleine boom met smalle, gladde bladeren en opvallende rood tot oranjerode bloemen. De ronde vruchten hebben een leerachtige schil.

Herkenning: De blijvende kelk vormt een kroontje op de vrucht. Binnenin liggen vele zaden met een sappige zaadhuid, gescheiden door dunne vliezen.

Botanisch waarneembaar: De blijvende kelk vormt een kroontje op de vrucht.

De vruchtenschil wordt traditioneel gedroogd en als thee gebruikt voor algemene gezondheidsdoelen. Een geneeskrachtige werking of veilige schildosering is niet vastgesteld. De eetbare sappige zaadhuiden zijn een andere toepassing.

Gebruikte plantendelen: Vruchtenschil in de traditionele schilthee; sappige zaadhuiden als voedsel.

Een krachtige, meerjarige plant met kruipende wortelstokken, tegenoverstaande getande bladeren en brandharen. Brandnetel groeit graag op vochtige, stikstofrijke grond en vormt vaak dichte groepen langs bosranden, oevers en bij bebouwing.

Botanisch waarneembaar: Een krachtige, meerjarige plant met kruipende wortelstokken, tegenoverstaande getande bladeren en brandharen.

Brandnetelkruid wordt traditioneel gebruikt bij lichte urinewegklachten om, samen met voldoende vocht, de urinestroom te verhogen. Het wordt ook traditioneel toegepast bij lichte gewrichtspijn en bepaalde seborroïsche huidklachten. Deze toepassingen berusten op langdurig traditioneel gebruik.

Jonge toppen worden als groente bereid. Het bovengrondse kruid wordt als thee of kruidenproduct gebruikt volgens betrouwbare productaanwijzingen. Wortelproducten hebben andere toepassingen.

Gebruikte plantendelen: Jonge toppen als groente; bovengronds kruid voor de beschreven kruidenthee. Wortelproducten hebben andere toepassingen.

Een groenblijvende tropische struik of kleine boom met tegenoverstaande, duidelijk generfde bladeren, witte bloemen met veel meeldraden en ronde tot peervormige vruchten. De dunne bast schilfert vaak in platen af.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tropische struik of kleine boom met tegenoverstaande, duidelijk generfde bladeren, witte bloemen met veel meeldraden en ronde tot peervormige vruchten.

Guaveblad wordt traditioneel als aftreksel gebruikt bij diarree. Er zijn beperkte klinische aanwijzingen voor effect van specifieke guavebladbereidingen bij acute diarree. Dat bewijst geen werking van iedere zelfgemaakte bladthee en levert geen algemene veilige dosering op.

De rijpe vrucht wordt als voedsel gegeten. Blad wordt traditioneel met water tot een aftreksel bereid bij diarree. Guaveblad komt ook voor in vrouwenstoombaden na de bevalling voor beoogde reiniging en een droger of strakker gevoel; zulke stoombadeffecten zijn niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Rijpe vrucht als voedsel; bladeren voor het traditionele aftreksel en de stoombadvermelding.

Een vertakte tropische halfstruik uit de vlinderbloemenfamilie met geveerde bladeren en kleine roze tot paarsachtige bloemtrossen. De plant werd historisch geteeld voor blauwe indigokleurstof.

Botanisch waarneembaar: Een vertakte tropische halfstruik uit de vlinderbloemenfamilie met geveerde bladeren en kleine roze tot paarsachtige bloemtrossen.

De bladeren leveren blauwe indigokleurstof. Die kleurstof heeft historisch een plaats in rituele kruidenbaden voor symbolische bescherming tegen ogri-ai en fyo-fyo. Een veilige zelfgemaakte badbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor indigokleurstof en het historische blauwe bad.

Een houtige tropische struik met geveerde bladeren, kleine roze tot roodachtige vlinderbloemen en slanke licht gebogen peulen.

De bladeren leveren blauwe indigokleurstof. In Surinaamse overlevering komt de kleurstof voor in baden voor symbolische bescherming en het afweren van ongewenste invloeden; een veilige zelfgemaakte bereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor de beschreven indigokleurstof; het plantendeel voor het afzonderlijke bad is niet bekend.

Een grote rozetplant met lange zwaardvormige bladeren en een zeer hoge vertakte bloeistengel die pas na jaren verschijnt.

Bladeren worden binnen Winti gebruikt en komen met andere planten voor in kruidenbaden rond yorka-problematiek. Een afzonderlijke bereiding of huidtoepassing is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een tropische vaste plant met ondergrondse zetmeelrijke wortelstokken, slanke stengels en brede langwerpige bladeren.

De wortelstok heeft een plaats binnen Winti. De plant levert ook arrowrootzetmeel voor voeding; dat is een ander product dan de rituele wortelstok. Een afzonderlijk Winti-recept is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Wortelstok.

De lokale naam Isri wiwiri is in Suriname zowel gekoppeld aan Stachytarpheta cayennensis, een kruid of struikje met lange bloemaren, als aan Solanum americanum, een vertakt kruid met witte sterbloemen en donkere bessen. Zonder herbariummateriaal kan niet tussen beide worden gekozen.

Een ingrediënt van Kromanti watra. De lokale naam kan Stachytarpheta cayennensis of Solanum americanum aanduiden; de soort en het gebruikte plantendeel zijn niet zeker vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Het recept vermeldt het plantendeel niet afzonderlijk. De naam kan twee botanisch verschillende soorten aanduiden.

Een rechtopstaand tropisch kruid met behaarde bladeren en karakteristiek gekromde bloemaren met kleine lila tot witte bloemen.

De hele plant wordt gebruikt in spirituele kruidenbaden en binnen Winti. De lichte bloemen worden symbolisch met Kromanti verbonden; een afzonderlijke bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een klein tropisch kruid of halfstruikje met vertakte stengels, aromatische bladeren en gele bloemhoofdjes uit de composietenfamilie.

De hele plant wordt traditioneel verwerkt in een bitter tonicum. Een specifieke lichamelijke klacht, vaste bereidingswijze en veilige medicinale dosering zijn niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een groenblijvende tropische boom met glanzende bladeren, kleine lichte bloemen en aromatische binnenbast die tijdens het drogen oprolt tot kaneelstokjes.

Kaneelbast wordt traditioneel gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten, zoals een opgeblazen gevoel en winderigheid. Deze toepassing berust op traditioneel gebruik.

Voor kaneelpreparaten worden ook mogelijke effecten besproken op:

• de bloedsuikerspiegel;
• de insulinegevoeligheid;
• bloedvetten, zoals triglyceriden en LDL-cholesterol;
• de bloeddruk;
• antioxidatieve processen en oxidatieve stress.

De medische werkzaamheid van deze mogelijke effecten is niet voldoende en niet eenduidig vastgesteld. Kaneel blijft een voedingsmiddel of kruid en geen vervanging voor medicijnen of een medische behandeling.

De gedroogde binnenbast wordt als kaneelstokje of poeder gebruikt in gebak, desserts, warme dranken en hartige gerechten. Kaneelbast wordt ook traditioneel als thee gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten. Voor een medicinaal product gelden de productaanwijzingen.

Gebruikte plantendelen: Gedroogde binnenbast, als stokje of poeder; in de Winti-receptvermelding kaneelbast.

Een tropische, breed vertakte boom met leerachtige bladeren, kleine bloemen en opvallende cashewappels waaraan de niervormige noot hangt.

De cashewappel en professioneel verwerkte cashewnoten worden als voedsel gebruikt. Bast en bladeren kennen traditioneel gebruik bij diarree en hebben een plaats binnen Winti; een veilige medicinale bereiding of dosering is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bast en bladeren.

Een Surinaamse boom uit de vlinderbloemenfamilie met dubbel geveerde bladeren en platte peulen.

Het blad wordt traditioneel toegevoegd aan vrouwenstoombaden voor een beoogd vernauwend of verstevigend gevoel. Een blijvend lichamelijk effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Blad.

Een hoog tropisch kruid met tegenoverstaande diep ingesneden bladeren, kleine witte bloemhoofdjes met geel hart en donkere zaden met weerhaakjes.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti en in spirituele kruidenbaden. Een afzonderlijk recept of specifiek ritueel doel is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een bolgewas met platte, lijnvormige bladeren en een ondergrondse bol die uit afzonderlijke tenen bestaat. Knoflook groeit het best in zon en losse, voedzame, goed doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een bolgewas met platte, lijnvormige bladeren en een ondergrondse bol die uit afzonderlijke tenen bestaat.

Sommige knoflookpreparaten kunnen mogelijk een klein effect hebben op cholesterol en bloeddruk. Dat is geen bewezen preventie van hartziekten en geldt niet automatisch voor een gerecht met knoflook. Traditioneel wordt knoflook ook gebruikt ter ondersteuning van spijsvertering en circulatie.

Knoflooktenen worden vers, fijngesneden of gekookt als smaakmaker gebruikt. Normaal keukengebruik verschilt van een geconcentreerd supplement; een medicinaal product wordt volgens het etiket gebruikt.

Gebruikte plantendelen: De bol, bestaande uit knoflooktenen.

Een hoge tropische palm met een slanke geringde stam, grote geveerde bladeren en kokosvruchten in trossen. De soort groeit vooral in warme, vochtige kustgebieden.

Botanisch waarneembaar: Een hoge tropische palm met een slanke geringde stam, grote geveerde bladeren en kokosvruchten in trossen.

Kokoswater wordt als drank gebruikt en vruchtvlees als voedsel. Kokoswater en jonge kokosnoten hebben daarnaast een plaats in rituele watra's; deze toepassingen van de vrucht worden onderscheiden.

Gebruikte plantendelen: Kokoswater uit de vrucht in de bestaande watra-vermelding; vruchtvlees als voedingsmiddel.

Een tropische boom met fijn geveerde bladeren en gekrulde peulen die glanzend rode zaden tonen.

De harde rode zaden dienen als ritueel plantproduct. Een afzonderlijke handeling of bereiding is niet bekend. De lokale naam kan ook andere soorten aanduiden; deze zaden worden hier niet als voedingsmiddel toegepast.

Gebruikte plantendelen: Zaden.

Een tropische houtige klimmer met kenmerkende tweelobbige bladeren, lichte orchideeachtige bloemen en platte peulen. De lokale naam kan verwijzen naar twee nauw verwante Schnella-soorten.

Hout van twee Schnella-soorten heeft onder deze naam een plaats in spirituele kruidenbaden en binnen Winti. Een afzonderlijke bereiding is niet bekend; de soorten zijn niet zonder meer uitwisselbaar.

Gebruikte plantendelen: Hout; de naam omvat twee verwante soorten.

Een laagblijvende vlinderbloemige met samengestelde bladeren en kleine gele bloemen; na de bloei groeien vruchtstelen de grond in, waar de pindapeulen rijpen.

De hele pindaplant komt traditioneel voor in geluksbaden en baden om bij iemand in de gunst te komen. Voedselgeschikte pinda's zijn een andere toepassing; het rituele gebruik geldt niet automatisch voor de noten.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een eenjarig aromatisch kruid met beneden bredere gelobde bladeren, boven fijn verdeelde bladeren en kleine wit-roze bloemen in schermen. Na de bloei ontstaan ronde, geurige vruchten die als korianderzaad worden gebruikt.

Botanisch waarneembaar: Een eenjarig aromatisch kruid met beneden bredere gelobde bladeren, boven fijn verdeelde bladeren en kleine wit-roze bloemen in schermen.

Blad en gedroogde rijpe vruchten worden gebruikt als smaakmaker in gerechten. De vruchten worden ook traditioneel als spijsverteringskruid gebruikt; een behandeling van maag-darmziekten is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en gedroogde rijpe vruchten, doorgaans korianderzaad genoemd.

Een tropische kleine boom met takken waaraan bladeren in groepjes groeien. De ronde tot ovale, hardwandige vruchten kunnen rechtstreeks aan stam en dikke takken ontstaan.

Botanisch waarneembaar: Een tropische kleine boom met takken waaraan bladeren in groepjes groeien.

Traditionele of symbolische duiding: De kalebasvrucht heeft een praktische en symbolische functie als ritueel gebruiksvoorwerp.

De harde, gedroogde vruchtenschil wordt gebruikt als schaal en cultureel gebruiksvoorwerp. Vrucht en bladeren komen ook voor in traditionele bad- en drinkbereidingen; een veilige medicinale bereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Vruchten en bladeren.

Een grote tropische bosboom met een rechte stam, geveerde bladeren en houtige vruchten die openspringen en meerdere grote zaden vrijgeven.

Zaadolie wordt traditioneel uitwendig gebruikt voor huidverzorging en insectenwering. De bast kent daarnaast traditioneel gebruik bij diabetes; daarvoor is geen veilige medicinale bereiding vastgesteld. Voedings-, huid- en medicinale toepassingen zijn niet uitwisselbaar.

Gebruikte plantendelen: Olie en bast.

Een snelgroeiende tropische struik met grote handvormige bladeren, rechtopstaande bloeiwijzen en stekelige zaaddozen.

Farmaceutisch bereide ricinusolie wordt kortdurend als laxeermiddel bij incidentele verstopping gebruikt. Deze toepassing geldt voor gecontroleerde olieproducten, niet voor zaden, bladeren of zelfgeperste olie.

Professioneel bereide ricinusolie wordt volgens het productvoorschrift gebruikt als laxeermiddel of bestanddeel van verzorgingsproducten. Blad en olie hebben daarnaast een plaats binnen Winti; een afzonderlijke rituele bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en olie.

Een meerjarige, polvormende plant uit tropisch Afrika. De stevige, vlezige bladeren groeien rechtop in rozetten of dichte groepen.

Herkenning: De zwaardvormige bladeren hebben dwarse banden in verschillende tinten groen. Sommige gekweekte vormen hebben daarnaast gele of witte randen.

Botanisch waarneembaar: De zwaardvormige bladeren hebben dwarse banden in verschillende tinten groen.

De plant kent traditioneel gebruik voor haarverzorging en een beoogde bevordering van haargroei. Het plantendeel en de bereiding zijn niet voldoende bekend om een concreet haarmiddel te beschrijven.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel voor de traditionele haarverzorging is niet bekend.

De lokale naam Kromanti wiwiri is in Suriname aan meerdere soorten gekoppeld, waaronder Dianthera calycina, Struchium sparganophorum en Sphagneticola trilobata. Zonder herbariummateriaal kan geen van deze soorten als de enige juiste worden aangewezen.

Een ingrediënt van Kromanti watra. De lokale naam kan meerdere botanisch verschillende soorten aanduiden; een afzonderlijk plantendeel of bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is in het watra-recept niet afzonderlijk vastgelegd; de lokale naam kan meerdere soorten aanduiden.

Een zeer fijne tropische filmvaren die op vochtige, schaduwrijke plaatsen groeit. De tere bladeren verschrompelen bij uitdroging en ontvouwen zich opnieuw wanneer ze water opnemen.

Botanisch waarneembaar: Een zeer fijne tropische filmvaren die op vochtige, schaduwrijke plaatsen groeit.

Deze varen heeft een plaats in een ritueel waterbad om binnen de traditie Kromanti te roepen. De toepassing hoort bij deskundige Winti-begeleiding; een afzonderlijke huisbereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: De varen in het beschreven rituele waterbad; een afzonderlijk plantendeel is niet bekend.

Een laag kruid of klein struikje uit tropisch Amerika, met fijn samengestelde bladeren en kleine stekels aan de stengels. De roze tot lila bloemen staan in ronde hoofdjes.

Herkenning: De deelblaadjes vouwen bij aanraking samen. Deze beweging ontstaat door veranderingen in de waterdruk in gespecialiseerde cellen aan de bladbasis.

Botanisch waarneembaar: De deelblaadjes vouwen bij aanraking samen.

Blad en wortel komen afzonderlijk voor in traditionele alcoholaftreksels rond drinkgedrag; dit is geen behandeling van alcoholafhankelijkheid. Tap yu koto wordt ook symbolisch aan vrouwenstoombaden toegevoegd voor een beoogd gesloten of strakker gevoel. De blaadjes vouwen bij aanraking dicht; een lichamelijk samentrekkend stoombadeffect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en wortels in verschillende traditionele toepassingen.

Een groenblijvende tropische boom met tegenoverstaande glanzende bladeren. De bekende kruidnagels zijn de bloemknoppen, die worden geoogst voordat ze openen en daarna worden gedroogd.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tropische boom met tegenoverstaande glanzende bladeren.

Kruidnagelolie kent traditioneel gebruik voor tijdelijke verlichting van tandpijn. Dit geldt voor daarvoor geschikte producten; het behandelt niet de oorzaak van tandpijn en is geen toepassing van onverdunde olie op eigen initiatief.

De gedroogde bloemknoppen worden als specerij gebruikt. Geconcentreerde kruidnagelolie is een afzonderlijk product en wordt alleen volgens een geschikt productvoorschrift toegepast.

Gebruikte plantendelen: Gedroogde, nog gesloten bloemknoppen; olie is een afzonderlijk geconcentreerd product.

Een tropische struik of kleine boom met tegenoverstaande bladeren en kleine samengestelde bloemhoofdjes, voorkomend in bosranden en secundaire begroeiing.

Een traditioneel ingrediënt van vrouwenstoombaden. Kon na mi / Kunami wordt binnen Ketre Wiwiri verbonden met symbolische en relationele doelen; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel voor het traditionele bad is niet bekend.

Een tropische vaste plant uit de gemberfamilie met brede bladeren die uit een vertakte wortelstok groeien. De wortelstok is van binnen intens geel-oranje en de bloeiwijze draagt overlappende bleke schutbladen.

Botanisch waarneembaar: Een tropische vaste plant uit de gemberfamilie met brede bladeren die uit een vertakte wortelstok groeien.

Kurkuma wordt traditioneel gebruikt bij spijsverteringsklachten. Voor bepaalde kurkumineproducten bestaan beperkte klinische aanwijzingen voor vermindering van pijn en stijfheid bij knieartrose. Een algemene ontstekingsremmende behandeling met keukenkurkuma is daarmee niet vastgesteld.

De wortelstok wordt vers verwerkt of gedroogd en gemalen als specerij en kleurmiddel gebruikt. Normaal keukengebruik verschilt van kurkuminecapsules en geconcentreerde extracten.

Gebruikte plantendelen: Wortelstok, vers of gedroogd en gemalen.

Een groenblijvende tropische struik of kleine boom met glanzende, geveerde bladeren en opvallende rode buisbloemen. De soort groeit in vochtig tropisch laagland en is van nature aanwezig in het noorden van Zuid-Amerika, waaronder Suriname.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tropische struik of kleine boom met glanzende, geveerde bladeren en opvallende rode buisbloemen.

Bitter hout en blad worden traditioneel verwerkt in tonica. Een specifieke lichamelijke klacht en veilige medicinale bereidingswijze of dosering zijn niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en hout.

Een zeer hoge tropische bosboom met fijn geveerde bladeren en bolvormige bloeiwijzen en peulen die aan lange stelen uit de kroon hangen.

Bladeren en bast hebben een plaats binnen Winti en in traditionele genitale kruidenbaden. Bast wordt ook verwerkt in mannenbitters; een veilige medicinale bereiding of bewezen effect op kracht, vruchtbaarheid of seksuele klachten is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en bast.

Een boom uit de vochtige tropische bossen van Zuid-Amerika, waaronder het Guianaschild en het Amazonegebied.

Boomsap of balsem wordt traditioneel uitwendig gebruikt bij huidproblemen en wonden. Een veilige medicinale bereiding is niet vastgesteld; dit is geen vervanging voor wondzorg.

Gebruikte plantendelen: Boomsap of balsem; de exacte plantstructuur is niet nader bepaald.

Een stevige tropische spiraalgember met wentelende bladstand en rood-oranje kegelvormige bloeiwijzen met gele bloemen.

Traditionele of symbolische duiding: Bij Costus-soorten worden geur, kleur en het vasthouden van water ritueel geduid. Dit zijn motieven bij het plantengeslacht, geen vaste zelfstandige betekenis voor één soort.

Bladeren en wortels worden binnen Winti gebruikt en hebben een plaats in spirituele kruidenbaden. Een afzonderlijk recept is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en wortels.

Een doornige groenblijvende citrusstruik of kleine boom met glanzende bladeren, witte geurende bloemen en kleine groene vruchten die bij rijping geler worden.

Limoen wordt uitgeperst of als smaakmaker gebruikt in voedsel en dranken. Blad, wortel en vrucht hebben ook een plaats binnen Winti. Het geurende blad wordt traditioneel toegevoegd aan stoombaden na een bevalling of zwangerschapsverlies voor beoogde intieme verzorging.

Gebruikte plantendelen: Bladeren, wortels en vruchten.

Een laag, eenjarig kruid met tegenoverstaande smalle bladeren en kleine ronde witte bloemhoofdjes. Het groeit vaak op vochtige, verstoorde grond en kan bij knopen wortelen.

Botanisch waarneembaar: Een laag, eenjarig kruid met tegenoverstaande smalle bladeren en kleine ronde witte bloemhoofdjes.

De hele plant kent traditioneel gebruik bij botbreuken. Een veilige medicinale bereiding is niet vastgesteld; het kruid vervangt geen onderzoek of behandeling van een breuk.

Gebruikte plantendelen: De hele plant in de traditionele marktvermelding rond botbreuken.

Een houtige tropische liaan uit de vlinderbloemenfamilie die dichte, vaak stekelige begroeiing kan vormen langs rivieroevers en in moerassig bos.

De liaan heeft een plaats in een diagnostisch ritueel kruidenbad waarin een Winti-priester een mogelijke akantasi-invloed onderzoekt. Een afzonderlijk plantendeel of huisbereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is bij dit diagnostisch-rituele bad niet afzonderlijk gespecificeerd.

Een vertakt, rechtopstaand kruid met afwisselend geplaatste bladeren en groene bloeiwijzen. Het komt voor in warme gebieden, vaak op open of verstoorde grond.

Herkenning: Kenmerkend zijn de scherpe stekels in paren bij de stengelknopen. De onopvallende groene bloemen staan in dichte groepjes en langgerekte aren.

Botanisch waarneembaar: Kenmerkend zijn de scherpe stekels in paren bij de stengelknopen.

Gestampte bladeren worden traditioneel als moes uitwendig bij steenpuisten gebruikt. Het betreft een historische toepassing en geen bewezen of steriele behandeling.

Gebruikte plantendelen: Bladeren in de traditionele uitwendige moes.

Een sterk vertakte tropische struik met ruwe getande bladeren, ronde veelkleurige bloemschermen en kleine bessen die donker verkleuren bij rijping.

Het sterk geurende blad wordt traditioneel gebruikt in baden voor geluk, rituele reiniging en bescherming. De plant komt ook voor in Kromanti watra. Wortels en bladeren hebben een plaats binnen Winti.

Gebruikte plantendelen: Wortels en bladeren.

Een tropische boom met grote, leerachtige bladeren en geurende witte bloemen. De bijna ronde vruchten hebben een ruwe bruine schil en stevig geel tot oranje vruchtvlees.

Herkenning: De ruwe vruchtschil, het gekleurde vruchtvlees en de grote zaden onderscheiden mami van veel andere tropische vruchten.

Botanisch waarneembaar: De ruwe vruchtschil, het gekleurde vruchtvlees en de grote zaden onderscheiden mami van veel andere tropische vruchten.

Fijngestampt zaad en boomhars kennen traditioneel gebruik tegen hoofdluis en sika's, zandvlooien die in de huid kunnen zitten. Een veilige bereiding of dosering is niet vastgesteld; er wordt geen recept voor zelfgebruik gegeven.

Gebruikte plantendelen: Zaad en boomhars in de historische toepassing tegen luizen en sika's.

Een aromatische tropische peperstruik met afwisselende bladeren en slanke bloemaren. De mannelijke lokale naam kan Piper arboreum of Piper bartlingianum aanduiden; zonder herbariummateriaal kan niet tussen beide worden gekozen.

Een geurig ingrediënt van Alakondre, Ingi, Kromanti en Switi watra. De lokale naam kan twee Piper-soorten aanduiden; een afzonderlijk plantendeel of bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het watra-recept specificeert het plantendeel niet; de naam is aan twee Piper-soorten gekoppeld.

Herkenning: De botanische identiteit van deze specifieke lokale naam is niet voldoende vastgesteld. Ingi-wiri-benamingen worden voor verschillende planten gebruikt; het voorvoegsel alleen bepaalt de soort niet.

De mannelijke naamvariant heeft een plaats in Ingi-kruidenbaden. De botanische identiteit en het gebruikte plantendeel zijn onzeker; een afzonderlijke bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel en de botanische identiteit zijn niet voldoende vastgesteld.

Een polvormend tropisch gras met platte bladeren en een herkenbare bloeiwijze van meerdere smalle aren die als vingers vanuit één punt uitwaaieren.

De hele plant wordt gebruikt in spirituele kruidenbaden bij Marrongemeenschappen. Een afzonderlijk recept of vast ritueel doel is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

De mangoboom is een groenblijvende tropische boom met langwerpige, leerachtige bladeren en bekende steenvruchten.

Mangoblad wordt traditioneel toegevoegd aan stoombaden tijdens de kraamperiode. Het beoogde doel is reiniging, het verminderen van ongewenste geurtjes en ondersteuning van herstel; een medisch herstel- of reinigingseffect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een groenblijvende tropische struik met glanzende, getande bladeren en grote trechtervormige bloemen. De plant groeit goed op een warme, lichte plaats met vochtige, doorlatende grond.

Herkenning: De lange meeldraadzuil steekt duidelijk uit de bloem. De afbeelding toont een vorm met een enkele rode bloem.

Botanisch waarneembaar: De lange meeldraadzuil steekt duidelijk uit de bloem.

Bladeren worden traditioneel uitwendig bij gezwellen gebruikt. Een afzonderlijke veilige bereiding is niet vastgesteld; deze toepassing is geen bewezen behandeling.

Gebruikte plantendelen: Bladeren in de traditionele uitwendige toepassing.

Merkiwiwiri is een lokale naam voor verschillende wolfsmelksoorten. De afgebeelde Euphorbia thymifolia vormt lage matjes met fijn vertakte, vaak roodachtige stengels. Euphorbia heterophylla groeit juist rechtop.

Herkenning: Bij Euphorbia thymifolia staan kleine, tegenoverstaande blaadjes langs de kruipende stengels. De bloemen zijn zeer klein en onopvallend.

Melkachtig sap uit een afgebroken takje kent historisch uitwendig gebruik bij wratten. De naam kan twee Euphorbia-soorten aanduiden. Deze toepassing is geen veilig zelfzorgadvies.

Gebruikte plantendelen: Melkachtig plantensap van een afgebroken takje in de historische wrattentoepassing.

Een middelgrote tot grote tropische loofboom met geveerde bladeren, kleine bleke bloemen en ovale vruchten die bij rijping geel worden.

Schors en bladeren kennen traditioneel gebruik in genitale baden en bij wonden en nierproblemen. Mopébast komt voor in kraamstoombaden; mopéblad in mengsels waarmee vrouwen een menstruatie wilden stoppen. Deze doelen zijn overgeleverd en geen aangetoonde of veilige medische werking.

Gebruikte plantendelen: Schors en bladeren in verschillende traditionele toepassingen; mopébast in het beschreven kraamstoombad.

Een snelgroeiende, droogtetolerante tropische boom met fijn samengestelde bladeren, geurige wit-crèmekleurige bloemen en lange, driekantige peulen. De boom kan na snoei gemakkelijk opnieuw uitlopen.

Botanisch waarneembaar: Een snelgroeiende, droogtetolerante tropische boom met fijn samengestelde bladeren, geurige wit-crèmekleurige bloemen en lange, driekantige peulen.

Correct geïdentificeerd blad wordt als groente gegeten of als gedroogd bladpoeder in voedsel verwerkt. Wortel, bast en geconcentreerde extracten zijn andere toepassingen dan het voedingsblad.

Gebruikte plantendelen: Bladeren als groente of gedroogd poeder; wortel en bast zijn andere plantendelen en geen vervanging voor voedselblad.

Een meerjarig tropisch gras met scherpe smalle bladeren, ondergrondse wortelstokken en zilverwitte pluimen. Het kan snel dichte vegetaties vormen op open grond.

Botanisch waarneembaar: Een meerjarig tropisch gras met scherpe smalle bladeren, ondergrondse wortelstokken en zilverwitte pluimen.

Een ingrediënt van Alakondrewatra in een plantage-Obia-context. Het gebruikte plantendeel en een afzonderlijke bereidingswijze zijn niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is in het bestaande watra-recept niet afzonderlijk vastgelegd.

Een krachtige tropische liaan uit de vlinderbloemenfamilie met drietallige bladeren, hangende bloemen en peulen die met sterk irriterende haren bedekt kunnen zijn.

De irriterende peulharen hebben een symbolische functie in een yorka-gerelateerd kruidenbad. Deze culturele toepassing is geen badrecept voor zelfgebruik; een veilige verwerking is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: De irriterende peulharen; een veilige verwerking of ander plantendeel is niet vastgesteld.

Een tropische struik of kleine boom uit de melastoomfamilie met opvallende bladnerven en een behaarde bladonderzijde.

De bladeren komen traditioneel voor in vrouwenstoombaden met seksuele en relatiegerichte doelen. De naam verwijst naar een 'omhelzing in de vroege ochtend' en wordt symbolisch verbonden met een aantrekkelijk of plezierig seksleven.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een groenblijvende tot droogte-bladverliezende tropische boom met geveerde bladeren, getande deelblaadjes, kleine witte geurende bloemen en olijfachtige vruchten. De boom verdraagt warmte en tijdelijke droogte.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tot droogte-bladverliezende tropische boom met geveerde bladeren, getande deelblaadjes, kleine witte geurende bloemen en olijfachtige vruchten.

Neemblad en zaadolie worden traditioneel uitwendig gebruikt voor huid- en haarverzorging. Neemproducten hebben ook een huishoudelijke insectenwerende toepassing; dat betekent niet dat olie of extract geschikt is om in te nemen.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en uit de zaden bereide neemolie voor de beschreven uitwendige en huishoudelijke toepassingen.

Een verzamelnaam voor verwante tropische planten uit de vlinderbloemenfamilie. Daaronder bevinden zich houtige lianen en bomen; de soortengroep is botanisch niet tot één liaan te beperken.

Herkenning: De afgebeelde Deguelia heeft samengestelde bladeren met meerdere deelblaadjes. Uiterlijke kenmerken verschillen tussen de soorten die lokaal nekoe worden genoemd.

Platgeslagen stengels zijn historisch gebruikt als visgif bij de visvangst. Het betreft geen medicinale toepassing en er wordt geen gebruiksinstructie gegeven.

Gebruikte plantendelen: Stengels in de historische visvangsttoepassing.

Een tropische gemberachtige vaste plant met hoge bladstengels, bloemen dicht bij de grond en peulen met aromatische, scherp smakende zaden.

De scherpe zaden worden als specerij gebruikt en komen onder nengrekondrepepre voor in Alakondrewatra. De vrucht heeft daarnaast een plaats binnen Winti; een geconcentreerde medicinale bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Zaden als specerij en ritueel ingrediënt; vruchten binnen Winti.

Een stekelige tropische struik met grote, behaarde bladeren en opvallende geel tot oranje gekleurde vruchten. De soort wordt ook als sierplant gekweekt.

Herkenning: De vruchten hebben een tepelvormige top en vaak meerdere uitstulpingen bij de basis. Die bijzondere vorm onderscheidt de plant van eetbare nachtschadevruchten.

Botanisch waarneembaar: De vruchten hebben een tepelvormige top en vaak meerdere uitstulpingen bij de basis.

De giftige vruchten komen in de overlevering voor in mengsels tegen sika's, zandvlooien die in de huid kunnen zitten. Deze historische toepassing is geen recept voor zelfgebruik; een veilige bereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: De giftige vruchten in de historische toepassing.

Een groenblijvende tropische boom met leerachtige bladeren en geelachtige vruchten. Bij rijping opent de vrucht en wordt het zaad zichtbaar binnen de rode foelie.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tropische boom met leerachtige bladeren en geelachtige vruchten.

Het gedroogde zaad wordt in kleine culinaire hoeveelheden geraspt voor gerechten en dranken. Nootmuskaat heeft daarnaast een plaats als ritueel ingrediënt in watra's.

Gebruikte plantendelen: Het gedroogde zaad; de rode zaadmantel is foelie, een afzonderlijke specerij.

Een rechtopstaand, meestal eenjarig tropisch gewas met handvormig gelobde, zacht behaarde bladeren. De grote gele bloemen lijken op hibiscusbloemen.

Herkenning: De langgerekte, geribde vruchten bevatten ronde zaden. Bij verdere rijping worden de vruchten bruin en vezelig en springen ze open.

Botanisch waarneembaar: De langgerekte, geribde vruchten bevatten ronde zaden.

De eetbare vrucht wordt als groente gebruikt. Okerblad kent traditioneel gebruik als shampoo voor haarverzorging; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Vruchten als groente; bladeren voor traditionele haarverzorging.

Een tropische vaste plant uit het geslacht Heliconia, met brede bladeren en groei vanuit wortelstokken. Er zijn geen onderscheidende kenmerken bekend waarmee één afzonderlijke Heliconia-soort betrouwbaar kan worden gekozen.

Botanisch waarneembaar: Een tropische vaste plant uit het geslacht Heliconia, met brede bladeren en groei vanuit wortelstokken.

Een ingrediënt van het Ingi-kruidenbad. De plant behoort tot Heliconia, maar de afzonderlijke soort en het gebruikte plantendeel zijn niet voldoende vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Het recept specificeert geen plantendeel of afzonderlijke Heliconia-soort.

Deze naam kan zowel Hydrocotyle umbellata, een moerasplant, als Nymphaea amazonum, een waterlelie, aanduiden. Dit zijn verschillende groeivormen; zonder herbariummateriaal kan geen van beide als de bedoelde plant worden gekozen.

Een plantproduct binnen Winti en een ingrediënt van Ingi watra. Bij Hydrocotyle umbellata betreft het de hele plant, bij Nymphaea amazonum het blad. De soorten zijn niet uitwisselbaar en een afzonderlijk recept is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant bij Hydrocotyle umbellata; bladeren bij Nymphaea amazonum. Dezelfde lokale naam is dus aan twee soorten gekoppeld.

Herkenning: Papa man Ingi wiwiri is een lokale ingrediëntnaam uit de bestaande kruiden- of badgegevens. De botanische identiteit is niet voldoende vastgesteld; uit de naam kan geen betrouwbare plantbeschrijving worden afgeleid.

Een ingrediënt van het Ingi-kruidenbad. De botanische identiteit en het gebruikte plantendeel zijn niet voldoende vastgesteld; een afzonderlijke bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel en de botanische identiteit zijn niet voldoende vastgesteld.

Een snelgroeiende tropische, meestal onvertakte plant met een zachte holle stam, een kroon van grote diep ingesneden bladeren en bloemen direct aan de stam. De vruchten rijpen van groen naar geel of oranje.

Botanisch waarneembaar: Een snelgroeiende tropische, meestal onvertakte plant met een zachte holle stam, een kroon van grote diep ingesneden bladeren en bloemen direct aan de stam.

Rijp vruchtvlees wordt vers of in gerechten gegeten. De plant kent ook traditioneel gebruik rond de spijsvertering. Blad, zaad en latex zijn afzonderlijke plantproducten waarvoor hier geen veilige medicinale huisbereiding wordt gegeven.

Gebruikte plantendelen: Rijp vruchtvlees als voedsel; blad, zaad en latex behoren tot afzonderlijke traditionele bereidingen.

Een struik uit de teunisbloemfamilie met smalle bladeren en gele bloemen. De soort komt in tropisch Zuid-Amerika voor.

Een traditioneel ingrediënt van vrouwenstoombaden voor intieme verzorging en een beoogd strakker gevoel. Een lichamelijk vernauwend effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren worden in de bestaande plantenbeschrijving genoemd; het plantendeel voor de afzonderlijke stoombadtoepassing is niet zeker.

Een lage, vertakte tropische plant met smalle tegenoverstaande bladeren en kleine roze tot paarsachtige bloemen. Gedroogd blad kan een zoete, hooi-achtige geur ontwikkelen.

Botanisch waarneembaar: Een lage, vertakte tropische plant met smalle tegenoverstaande bladeren en kleine roze tot paarsachtige bloemen.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti. Blad wordt in Latijns-Amerikaanse volksgeneeskunde ook als thee bij luchtwegklachten gebruikt. Een veilige medicinale huisbereiding of behandeling van astma is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een struik of kleine boom uit de zuurzakfamilie die in tropisch Zuid-Amerika groeit.

Herkenning: Deze ‘peperblad’-plant is geen Wiri Wiri-peper (Capsicum) en geen Nengre Kondre Pepre (Aframomum melegueta).

Het aromatische blad wordt traditioneel toegevoegd aan vrouwenstoombaden voor geur en een fris gevoel. Een afzonderlijke medische werking is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Aromatische bladeren.

Een winterharde, meerjarige kruising van watermunt en aarmunt met vierkante stengels, tegenoverstaande aromatische bladeren en kleine paarsachtige bloemen. Pepermunt houdt van vochtige, voedselrijke grond en verspreidt zich krachtig via ondergrondse uitlopers.

Botanisch waarneembaar: Een winterharde, meerjarige kruising van watermunt en aarmunt met vierkante stengels, tegenoverstaande aromatische bladeren en kleine paarsachtige bloemen.

Pepermuntblad wordt traditioneel gebruikt bij spijsverteringsklachten, zoals een opgeblazen gevoel en winderigheid. Deze toepassing berust op langdurig traditioneel gebruik; pepermuntolie is een ander product met eigen toepassingen en beperkingen.

Vers blad wordt als keukenkruid gebruikt en gedroogd blad als thee volgens betrouwbare productaanwijzingen. Geconcentreerde pepermuntolie is een ander product.

Gebruikte plantendelen: Bladeren, vers of gedroogd; etherische olie is een afzonderlijk geconcentreerd product.

Een tropische Heliconia met grote bladeren en opvallende rood-oranje bloeiwijzen, doorgaans fijner van bouw dan de grote apuku-palulu.

Bladeren en bloemen worden binnen Winti gebruikt. De lokale naam verwijst naar Apuku; een afzonderlijke rituele handeling of bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en bloemen.

Een kruidachtige plant uit de gemberfamilie met lange, brede bladeren in de schaduwrijke tropen.

Bladeren en wortelstok worden traditioneel gebruikt in genitale stoombaden na de bevalling. Daarbij wordt bescherming tegen koorts beoogd; die bescherming is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en wortelstok in de beschreven traditionele kraamstoombaden.

Een sterk vertakte tropische struik met driehoekige, tegenoverstaande bladeren en pluimen van bleke lila tot witte bloemhoofdjes. De soort verspreidt zich gemakkelijk op open terrein.

Botanisch waarneembaar: Een sterk vertakte tropische struik met driehoekige, tegenoverstaande bladeren en pluimen van bleke lila tot witte bloemhoofdjes.

De hele plant kent traditioneel gebruik bij huidproblemen en heeft een plaats binnen Winti. Een afzonderlijke veilige huidbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische peperstruik uit de bosondergroei met brede afwisselende bladeren, duidelijke nerven en slanke groene bloemaren.

Een ingrediënt van spirituele kruidenbaden bij Saramaccaanse en Aucaanse Marrons. Een afzonderlijk plantendeel, recept of specifiek ritueel doel is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is in het traditionele spirituele kruidenbad niet afzonderlijk gespecificeerd.

Pompoenen zijn warmteminnende rankplanten met grote bladeren, hechtende ranken en gele tot oranje bloemen. De vruchten variëren sterk in vorm, kleur en grootte.

Herkenning: De brede bladeren, gekrulde ranken en stevige vruchtschil zijn herkenbaar. De afbeelding bepaalt niet welke soort in een historische toepassing is gebruikt.

Botanisch waarneembaar: De brede bladeren, gekrulde ranken en stevige vruchtschil zijn herkenbaar.

De vrucht wordt als voedsel gebruikt. Gedroogde bladeren komen traditioneel voor in een afkooksel bij geelzucht of stoelgangklachten; pitten in toepassingen tegen lintworm. Die medische toepassingen zijn niet bewezen en hebben geen vastgestelde veilige dosering.

Gebruikte plantendelen: Vrucht als voedsel; bladeren en zaden in verschillende traditionele toepassingen.

Een laag, kruipend eenjarig kruid met roodachtige sappige stengels, kleine vlezige bladeren en gele bloemen. Het verdraagt warmte en droogte en wortelt op open grond.

Botanisch waarneembaar: Een laag, kruipend eenjarig kruid met roodachtige sappige stengels, kleine vlezige bladeren en gele bloemen.

Bladeren en jonge stengels van correct geïdentificeerde postelein worden als groente gegeten. De hele plant kent ook traditionele huidtoepassingen; een afzonderlijke huidbereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en jonge stengels als groente; de hele plant in traditionele huidtoepassingen.

Een tropische wolfsklauw met kruipende hoofdstengels en fijn vertakte, rechtopstaande scheuten. De scheuten lijken op kleine dennenboompjes.

Herkenning: Zeer kleine, naaldachtige blaadjes bedekken de stengels. Aan uiteinden kunnen afhangende sporenaren ontstaan; de plant vormt geen bloemen of zaden.

Botanisch waarneembaar: Zeer kleine, naaldachtige blaadjes bedekken de stengels.

De plant wordt traditioneel gedragen of geschonken en gebruikt in beschermende kruidenbaden, met betekenissen rond relaties en het afweren van ongewenste invloeden. De hele plant heeft een plaats binnen Winti.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische boom met geveerde bladeren, glanzende elliptische deelblaadjes, witte borstelvormige bloemen met lange meeldraden en platte peulen.

Bast wordt gebruikt in spirituele kruidenbaden en binnen Winti. Een afzonderlijke bereiding, vaste hoeveelheid of lichamelijke toepassing is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bast.

Een struik of kleine boom met leerachtige, afgeronde bladeren en pruimachtige vruchten; hij groeit onder meer in tropische kustgebieden.

De bladeren worden traditioneel gebruikt in vrouwenstoombaden voor wassen en een beoogd samentrekkend gevoel. Een lichamelijk vernauwend effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een doornige struik of kleine boom uit tropisch Amerika met tegenoverstaande bladeren, stevige twijgen en vaak geurige lichte bloemen gevolgd door ronde vruchten.

De doornige plant heeft samen met andere planten een plaats in rituele kruidenbaden rond yorka-problematiek. Een afzonderlijk plantendeel of veilige huisbereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: De doornige plant; een afzonderlijk plantendeel is niet gespecificeerd.

Een kruipend tot opstijgend tropisch kruid met sappige stengels en kleine roze tot paarsrode bloemen met drie bloemblaadjes.

De hele plant wordt binnen Winti gebruikt en heeft een plaats in Alakondre en Ingi watra. De toepassing betreft een gezamenlijk kruidenbad; een afzonderlijke bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een katoenstruik uit de kaasjeskruidfamilie met gelobde bladeren, grote lichte bloemen en zaaddozen met katoenvezels.

De rode katoenbladeren worden traditioneel toegevoegd aan vrouwenstoombaden na een bevalling of menstruatie, met als beoogd doel intieme reiniging. Een medisch effect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een overblijvende tropische plant uit de gemberfamilie met stevige bladstelen, brede bladeren en opvallende bloeiwijzen dicht bij de grond. De soort groeit op vochtige, beschaduwde plekken in tropisch bos en bosranden.

Botanisch waarneembaar: Een overblijvende tropische plant uit de gemberfamilie met stevige bladstelen, brede bladeren en opvallende bloeiwijzen dicht bij de grond.

Geurende plantendelen hebben een plaats in Switi watra. Blad en wortelstok van gran masusa worden traditioneel gebruikt in kraamstoombaden voor beoogde reiniging, geur en herstel. Dit betreft Renealmia alpinia en geldt niet automatisch voor pikin masusa.

Gebruikte plantendelen: Blad en wortelstok in de beschreven kraamstoombaden; de Switi-watra-vermelding noemt geurende plantendelen zonder vaste verhouding.

Een houtige struik of kleine boom met tegenoverstaande bladeren en geurende witte tot crèmekleurige bloempluimen. De plant verdraagt warmte en droge omstandigheden.

Herkenning: De kleine, gladde bladeren staan in paren. De fijne lichte bloemen vormen luchtige groepjes tussen het groen.

Botanisch waarneembaar: De kleine, gladde bladeren staan in paren.

Het blad levert roodbruine hennakleurstof. Bladwater kent ook historisch gebruik om een wond te wassen; die toepassing is geen bewezen of steriele wondbehandeling.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor hennakleurstof en in de historische uitwendige toepassing.

Een eenjarig cultuurgras met gelede stengels, lange smalle bladeren en vertakte, later overhangende pluimen waarin de rijstkorrels groeien.

Herkenning: De korrels groeien aan fijne vertakkingen boven het blad. Bij rijping worden de pluimen zwaarder en buigen ze over.

Botanisch waarneembaar: De korrels groeien aan fijne vertakkingen boven het blad.

Rijstkorrels worden als voedsel gebruikt. Rijstwater, afgeschept tijdens het koken, kent traditioneel gebruik bij huidvlekken, impotentie en bedplassen bij kinderen. Dit zijn overgeleverde toepassingen en geen bewezen behandelingen.

Gebruikte plantendelen: Rijstkorrels als voedsel en ritueel ingrediënt; tijdens het koken afgeschept rijstwater in traditionele verzorging.

Een rood bloeiende gecultiveerde roos met houtige, vaak stekelige takken en samengestelde bladeren. Het recept noemt geen soort of cultivar; daarom wordt de betrouwbare botanische koppeling beperkt tot het geslacht Rosa.

Botanisch waarneembaar: Een rood bloeiende gecultiveerde roos met houtige, vaak stekelige takken en samengestelde bladeren.

Bloemen en bloemblaadjes worden gebruikt voor geur en versiering in Switi watra. De afzonderlijke soort of cultivar is niet vastgesteld; de toepassing betreft een ritueel kruidenbad.

Gebruikte plantendelen: Bloemen of bloemblaadjes in de watra-vermelding; soort of cultivar is niet vastgesteld.

Een aromatische, groenblijvende houtige struik met smalle naaldachtige bladeren en kleine blauwviolette bloemen. Rozemarijn groeit het liefst zonnig, beschut en in goed doorlatende grond.

Botanisch waarneembaar: Een aromatische, groenblijvende houtige struik met smalle naaldachtige bladeren en kleine blauwviolette bloemen.

Rozemarijnblad wordt traditioneel gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten en milde maag-darmkrampen. Uitwendig wordt het traditioneel toegepast bij lichte spier- en gewrichtspijn en kleine perifere circulatieklachten. Het betreft traditioneel gebruik, geen bewezen behandeling van vaatziekte.

Bladeren worden gebruikt als keukenkruid, kruidenthee of badtoevoeging volgens betrouwbare productaanwijzingen. Etherische olie is een afzonderlijk geconcentreerd product.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor keuken, thee of badbereiding; etherische olie is een ander product.

Een forse tropische plant uit de Costaceae met sappige, rechtopgaande stengels en bladeren die in een opvallende spiraal staan. Bovenaan verschijnt een rood-oranje kegel van schutbladen waaruit bloemen tevoorschijn komen.

Botanisch waarneembaar: Een forse tropische plant uit de Costaceae met sappige, rechtopgaande stengels en bladeren die in een opvallende spiraal staan.

Traditionele of symbolische duiding: Bij Costus-soorten worden geur, kleur en het vasthouden van water ritueel geduid. Dit zijn motieven bij het plantengeslacht, geen vaste zelfstandige betekenis voor één soort.

De hele plant wordt binnen Winti gebruikt en komt voor in Alakondre, Ingi en Kromanti watra. Een afzonderlijke lichamelijke toepassing of medicinale bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een verzamelnaam voor Smilax-klimplanten. Veel soorten hebben stevige, soms stekelige stengels en ranken waarmee ze zich aan andere begroeiing vasthouden.

Herkenning: De eenvoudige bladeren hebben doorgaans meerdere duidelijke, gebogen hoofdnerven. Stekels, bladvorm en vruchten verschillen per soort.

Botanisch waarneembaar: De eenvoudige bladeren hebben doorgaans meerdere duidelijke, gebogen hoofdnerven.

De wortels worden traditioneel verzameld, gebundeld en gedroogd voor een aftreksel. 'Bloedzuiverend' is de overgeleverde bedoeling van deze toepassing; het is geen aangetoonde medische werking.

Gebruikte plantendelen: Wortels voor het traditionele aftreksel.

Davilla-soorten zijn houtige tropische klimplanten uit de familie Dilleniaceae; hun bladeren kunnen ruw aanvoelen.

Het ruwe blad van Davilla kunthii komt traditioneel voor in stoombaden na de bevalling voor een beoogd strakker gevoel. De naam kan ook Davilla nitida aanduiden; deze toepassing geldt niet automatisch voor die andere soort.

Gebruikte plantendelen: Bladeren; identificeer het materiaal voordat het wordt gebruikt.

Een eenjarige of meerjarige bonenplant met klimmende of meer struikvormige groeivormen. Elk blad bestaat uit drie deelblaadjes.

Herkenning: De afgeplatte, vaak licht gebogen peulen bevatten brede zaden. De zaadkleur en tekening verschillen sterk tussen de geteelde vormen.

Botanisch waarneembaar: De afgeplatte, vaak licht gebogen peulen bevatten brede zaden.

Bladsap wordt traditioneel verdund met azijn en uitwendig gebruikt bij koorts. Een veilige medicinale bereiding of koortsverlagende werking is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor de traditionele uitwendige toepassing.

Een tropisch kruid uit de composietenfamilie met vertakte stengels, brede afwisselende bladeren en kleine compacte bloemhoofdjes.

De hele plant wordt binnen Winti gebruikt en heeft een plaats in Ingi en Kromanti watra. Een afzonderlijke medicinale toepassing of bereiding is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een delicate tropische sporenplant met kruipende vertakte stengels en afgeplatte varenachtige waaiers van zeer kleine schubvormige blaadjes.

De plant komt traditioneel voor in baden tegen symbolische spirituele vervuiling en zwarte magie. Soms wordt zij samen met een verwante soort gebruikt; soortkeuze en bereiding zijn niet uitwisselbaar.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is in het traditionele spirituele kruidenbad niet afzonderlijk gespecificeerd.

Een aromatisch kruid met gegroefde bladstelen en verdeelde, getande bladeren. Bij bloei verschijnen kleine groenwitte bloemen in samengestelde schermen.

Herkenning: De kenmerkende selderijgeur en de gelobde, getande bladeren zijn opvallend. Bladselderij wordt vooral om het loof geteeld.

Botanisch waarneembaar: De kenmerkende selderijgeur en de gelobde, getande bladeren zijn opvallend.

Bladeren en stengels worden als keukenkruid gebruikt. Selderij in water kent traditioneel gebruik bij hoge bloeddruk; een bloeddrukverlagende behandeling of medicinale dosering is daarmee niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en stengels als keukenkruid; een takje in water bij de traditionele toepassing.

Een bladsucculent die stevige rozetten vormt van vlezige, grijsgroene bladeren met kleine tanden langs de rand. In warmte en goed doorlatende grond kan vanuit het hart een hoge bloeistengel verschijnen.

Botanisch waarneembaar: Een bladsucculent die stevige rozetten vormt van vlezige, grijsgroene bladeren met kleine tanden langs de rand.

Schone, kleurloze binnengel van aloëblad wordt uitwendig gebruikt voor verzorging en verzachting van intacte huid. Het gele bladsap is een ander product; de huidtoepassing is geen advies om blad of sap in te nemen.

Gebruikte plantendelen: Kleurloze binnengel voor huidverzorging; de hele plant binnen traditionele kruidentoepassingen. Het gele sap is een ander product.

Een kleine, sterk vertakte kruidachtige plant met smalle, fijn getande bladeren en veel kleine witte bloemen. Hij groeit op open, zonnige en verstoorde plaatsen in tropische gebieden.

Botanisch waarneembaar: Een kleine, sterk vertakte kruidachtige plant met smalle, fijn getande bladeren en veel kleine witte bloemen.

De hele plant kent traditioneel gebruik bij leverklachten. Een veilige medicinale thee-, sap- of extractbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een forse tropische struik van ongeveer één tot vier meter hoog met grote, even geveerde bladeren en meerdere paren brede deelblaadjes. De rechtopstaande gele bloemtrossen lijken op kaarsen; de vruchten zijn lange, donkere peulen met opvallende vleugelranden. De oudere botanische naam Cassia alata komt nog veel voor.

Botanisch waarneembaar: Een forse tropische struik van ongeveer één tot vier meter hoog met grote, even geveerde bladeren en meerdere paren brede deelblaadjes.

Slabriki wiri wordt traditioneel uitwendig gebruikt bij huidklachten, waaronder jeuk en ringworm. Voor specifieke bladbereidingen bestaat beperkte klinische informatie bij een bepaalde oppervlakkige schimmelinfectie. Dat onderbouwt geen behandeling van alle huidklachten of een algemene veilige huisbereiding.

Bladeren worden traditioneel uitwendig gebruikt bij vlekken, jeuk, eczeemachtige irritatie en ringworm. Een veilige medicinale huisbereiding of dosering is niet vastgesteld; andere plantendelen hebben andere eigenschappen.

Gebruikte plantendelen: Vooral bladeren voor de beschreven uitwendige huidtoepassing; wortel en zaad hebben andere eigenschappen.

Een aromatische tropische plant uit de lipbloemenfamilie met vierkante stengels, tegenoverstaande bladeren en slanke aren met kleine bloemen. Bij aanraking komt een kruidige geur vrij.

Botanisch waarneembaar: Een aromatische tropische plant uit de lipbloemenfamilie met vierkante stengels, tegenoverstaande bladeren en slanke aren met kleine bloemen.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti en in kruidenbaden en kent traditioneel gebruik bij huidproblemen, wonden en huidparasieten. Een afzonderlijke veilige of steriele huidbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een dicht vertakte tropische struik uit de melastoomfamilie met ruwe, behaarde bladeren, kleine lichte bloemen en donkere bessen.

De bladeren worden traditioneel toegevoegd aan vrouwenstoombaden. Bij fijnwrijven ontstaat zeepachtig schuim; binnen de traditie dient het blad als reinigend bestanddeel.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een groenblijvende, klimmende of breed uitgroeiende struik met zacht behaarde twijgen, eivormige bladeren en groepjes witte stervormige bloemen. De plant houdt van een warm klimaat en een lichte standplaats.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende, klimmende of breed uitgroeiende struik met zacht behaarde twijgen, eivormige bladeren en groepjes witte stervormige bloemen.

De bloemen worden op Switi watra gelegd voor geur en versiering. De plant wordt ook als sier- en geurplant gebruikt.

Gebruikte plantendelen: Bloemen die in de beschreven traditie op Switi watra drijven.

Een groot overblijvend tropisch gras met dikke, gelede, suikerrijke stengels en lange smalle bladeren. Het groeit in warme, vochtige omstandigheden en wordt via stengelstukken vermeerderd.

Botanisch waarneembaar: Een groot overblijvend tropisch gras met dikke, gelede, suikerrijke stengels en lange smalle bladeren.

De stengel levert suikerrietsap; melasse is een verwerkt voedingsproduct. Stengelstukken en melasse hebben daarnaast een plaats in Alakondre en Ingi watra.

Gebruikte plantendelen: Suikerrijke stengel en de daaruit verkregen melasse in de bestaande watra-vermelding.

Een groenblijvende citrusboom met glanzende bladeren, vaak gedoornde twijgen en geurende witte bloemen. De ronde vruchten kleuren oranje bij rijping.

Herkenning: De bladstelen hebben zichtbare vleugeltjes. De schil is aromatisch en het vruchtvlees smaakt duidelijk zuur tot bitter.

Botanisch waarneembaar: De bladstelen hebben zichtbare vleugeltjes.

Uitgeperste swalanja met bruisend water kent traditioneel gebruik bij hoge bloeddruk; een bloeddrukverlagende werking is niet vastgesteld. Takken met blad komen ook voor in stoombadmengsels met limoenblad en citroengras bij menstruatiepijn en na een bevalling.

Gebruikte plantendelen: Takken met bladeren in stoombadmengsels; uitgeperste swalanja in de traditionele drank, waarvan het afzonderlijke plantendeel niet nader bepaald is.

Een kruipende tropische rankplant met hartvormige tot gelobde bladeren, bleekpaarse trechterbloemen en ondergrondse verdikte wortels.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti en in spirituele kruidenbaden. De zoete-aardappelknol wordt daarnaast als voedsel gebruikt; dat is een andere toepassing dan de rituele plantendelen.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Hydrolea-soorten zijn kruiden of halfheesters van vochtige grond, moerassen en waterkanten. Ze hebben enkelvoudige bladeren en opvallende blauwe tot violetblauwe bloemen; sommige soorten dragen fijne stekels aan stengel en bladoksels.

Botanisch waarneembaar: Hydrolea-soorten zijn kruiden of halfheesters van vochtige grond, moerassen en waterkanten.

De historische plantennaam verbindt Hydrolea met Switi watra. De afzonderlijke soort, het plantendeel en de bereidingswijze zijn niet voldoende bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is bij deze historische Hydrolea-naam niet afzonderlijk vastgesteld.

Clusia-soorten zijn tropische struiken, bomen of soms epifytisch beginnende planten met dikke, leerachtige, tegenoverstaande bladeren. De grote bloemen zijn vaak wit, roze of roodachtig en beschadigde delen kunnen kleverig latex of hars afscheiden.

Botanisch waarneembaar: Clusia-soorten zijn tropische struiken, bomen of soms epifytisch beginnende planten met dikke, leerachtige, tegenoverstaande bladeren.

De historische plantennaam verbindt Clusia met Switi watra. De afzonderlijke soort en het gebruikte plantendeel zijn niet voldoende bekend; een blad-, hars- of latexbereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is bij deze historische Clusia-naam niet afzonderlijk vastgesteld; latex, hars en blad zijn niet uitwisselbaar.

De afgebeelde cultuurplant Nicotiana tabacum heeft rechtopstaande stengels, grote kleverig behaarde bladeren en vertakte bloeiwijzen met buisvormige, vaak roze bloemen.

Herkenning: De grote zachte bladeren en de lange, smalle bloembuizen zijn kenmerkend voor de afgebeelde cultuurplant.

Botanisch waarneembaar: De grote zachte bladeren en de lange, smalle bloembuizen zijn kenmerkend voor de afgebeelde cultuurplant.

Gefermenteerd tabakssap kent een historische toepassing rond maskitaworon. Een veilige bereiding of dosering is niet vastgesteld. Tabak heeft daarnaast een plaats in bepaalde rituelen; deze beschrijvingen zijn geen advies tot zelfgebruik.

Gebruikte plantendelen: Gefermenteerd tabakssap in de historische toepassing; het afzonderlijke plantendeel is daarbij niet bekend. Voor bepaalde rituelen wordt tabaksblad gebruikt.

Takini is een naam voor verschillende tropische bomen uit de moerbeifamilie. De afgebeelde Brosimum acutifolium heeft langwerpige tot lancetvormige bladeren met een duidelijke middennerf.

Herkenning: Bij de afgebeelde Brosimum acutifolium zijn de bladeren afwisselend geplaatst en aan de onderzijde meer of minder behaard. De lokale naam alleen is onvoldoende voor zekere soortherkenning.

Takini heeft een plaats in traditionele piai-inwijding en omgang met boomgeesten. Bij Brosimum acutifolium betreft dit latex en rook van de bast; deze toepassing geldt niet automatisch voor Helicostylis tomentosa en is geen recept voor zelfgebruik.

Gebruikte plantendelen: Bij de traditionele bereiding van takini worden latex van Brosimum acutifolium subsp. acutifolium en rook van de bast gebruikt; dit kan niet worden toegeschreven aan Helicostylis tomentosa.

Een tropische boom met een brede kroon en geveerde bladeren met veel kleine deelblaadjes. De langwerpige peulen worden bruin bij rijping.

Herkenning: De broze bruine peulwand omsluit zaden in kleverig, zoetzuur vruchtvlees. De talrijke kleine bladparen geven het loof een fijn uiterlijk.

Botanisch waarneembaar: De broze bruine peulwand omsluit zaden in kleverig, zoetzuur vruchtvlees.

Bladeren worden traditioneel in water gekookt voor een uitwendige wasbeurt bij jeuk. Die toepassing is geen bewezen behandeling van de oorzaak van jeuk.

Gebruikte plantendelen: Bladeren voor de traditionele uitwendige wasbeurt.

Een laag, kruipend tropisch kruid met tegenoverstaande eironde bladeren en compacte groenige bloemaren met kleine stijve schutbladen.

De hele plant komt voor in spirituele kruidenbaden om binnen de traditie Fodu te eren of een hinderende slangengeest af te weren. Doel en samenstelling verschillen per rituele context.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Herkenning: Tigri wiwiri is een lokale ingrediëntnaam uit de bestaande kruiden- of badgegevens. De botanische identiteit is niet voldoende vastgesteld; uit de naam kan geen betrouwbare plantbeschrijving worden afgeleid.

Een ingrediënt van Kromanti watra. De botanische identiteit en het plantendeel zijn onzeker; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel en de botanische identiteit zijn niet voldoende vastgesteld.

Een lage, houtige en groenblijvende halfstruik met kleine tegenoverstaande bladeren en roze tot lichtpaarse bloemen. Tijm groeit het krachtigst in volle zon op droge, kalkrijke of stenige grond met een goede afwatering.

Botanisch waarneembaar: Een lage, houtige en groenblijvende halfstruik met kleine tegenoverstaande bladeren en roze tot lichtpaarse bloemen.

Tijmkruid wordt traditioneel gebruikt bij vastzittende hoest die samenhangt met verkoudheid. Deze toepassing berust op langdurig traditioneel gebruik en is geen bewezen behandeling van een luchtweginfectie.

Bladeren en bloeiende bovengrondse delen worden als keukenkruid gebruikt of als kruidenthee volgens betrouwbare productaanwijzingen.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en bloeiende bovengrondse delen voor keuken en kruidenthee.

Een middelgrote tropische boom of struik met glanzende samengestelde bladeren en aromatische hars die vrijkomt bij beschadiging van de bast.

Bladeren en geurige hars hebben een plaats binnen Winti en in traditionele genitale kruidenbaden. Een veilige afzonderlijke badbereiding of medicinale dosering is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Bladeren en hars.

Een zeer klein matvormend kruid met roodachtige kruipende stengels, tegenoverstaande ovale blaadjes en minuscule bloemen en vruchtjes.

De hele plant komt voor in spirituele kruidenbaden voor symbolische bescherming en rituele reiniging. Een veilige afzonderlijke bereiding is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische kruidachtige plant of halfstruik met gelobde bladeren en veel brandharen. Aanraking kan direct een pijnlijke, brandende huidreactie veroorzaken.

Botanisch waarneembaar: Een tropische kruidachtige plant of halfstruik met gelobde bladeren en veel brandharen.

De irriterende brandharen hebben een symbolische functie in rituele kruidenbaden rond yorka-problematiek. Het betreft een culturele toepassing en geen huidbehandeling of badrecept voor zelfgebruik.

Gebruikte plantendelen: De irriterend behaarde plant; een afzonderlijk plantendeel is niet gespecificeerd.

Een aromatische, vertakte basilicumsoort met tegenoverstaande getande bladeren en slanke bloemaren. De stengels en bloemen kunnen groen tot paars kleuren.

Botanisch waarneembaar: Een aromatische, vertakte basilicumsoort met tegenoverstaande getande bladeren en slanke bloemaren.

Het blad wordt als aromatisch kruid gebruikt. De hele plant kent traditioneel gebruik bij koorts en verkoudheid; een veilige medicinale bereiding is niet vastgesteld. Hindoeïstisch ritueel gebruik vormt een afzonderlijke culturele toepassing.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een aromatische tropische peperstruik met brede, vaak hartvormige bladeren, duidelijke nerven en slanke bloemaren. De plant groeit vooral in warme, vochtige gebieden en langs bosranden.

Botanisch waarneembaar: Een aromatische tropische peperstruik met brede, vaak hartvormige bladeren, duidelijke nerven en slanke bloemaren.

Het geurige blad komt traditioneel voor in vrouwenstoombadmengsels voor intieme verzorging na de menstruatie, bevalling of keizersnede. Het beoogde doel verschilt per gebruiksmoment; een medisch herstel- of reinigingseffect is niet aangetoond.

Gebruikte plantendelen: Aromatische bladeren in de beschreven stoombadmengsels; het watra-recept geeft geen afzonderlijke hoeveelheid.

Herkenning: De botanische identiteit van deze specifieke lokale naam is niet voldoende vastgesteld. Ingi-wiri-benamingen worden voor verschillende planten gebruikt; het voorvoegsel alleen bepaalt de soort niet.

De vrouwelijke naamvariant heeft een plaats in Ingi-kruidenbaden. De botanische identiteit en het plantendeel zijn onzeker; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel en de botanische identiteit zijn niet voldoende vastgesteld.

Een tropisch, sterk geurend kruid met een rozet van lange, smalle bladeren met getande randen. Uit het hart groeien vertakte bloemstelen met kleine groenige hoofdjes.

Botanisch waarneembaar: Een tropisch, sterk geurend kruid met een rozet van lange, smalle bladeren met getande randen.

Schoon, correct geïdentificeerd blad wordt gebruikt als keukenkruid, ook bekend als culantro. De hele plant heeft daarnaast een plaats binnen Winti; het rituele gebruik is een andere toepassing dan het voedingsblad.

Gebruikte plantendelen: Bladeren als keukenkruid; de hele plant binnen Winti.

Een houtige tropische liaan met tegenoverstaande bladeren, kenmerkende gekromde haken aan de knopen en ronde bloemhoofdjes.

Een ingrediënt van spirituele kruidenbaden bij Marrongemeenschappen. Een afzonderlijk plantendeel of badrecept is niet bekend. Toepassingen van andere kattenklauwsoorten gelden niet automatisch voor deze soort.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel is in het traditionele spirituele kruidenbad niet afzonderlijk gespecificeerd.

De zwarte vlier is een snelgroeiende, bladverliezende struik of kleine boom met tegenoverstaande geveerde bladeren. In de late lente en vroege zomer verschijnen brede, vlakke schermen met veel kleine roomwitte, geurende bloemen.

Botanisch waarneembaar: De zwarte vlier is een snelgroeiende, bladverliezende struik of kleine boom met tegenoverstaande geveerde bladeren.

Vlierbloesem wordt traditioneel gebruikt ter verlichting van vroege verkoudheidsverschijnselen. De toepassing berust op langdurig traditioneel gebruik; overtuigend klinisch bewijs is beperkt.

Correct geïdentificeerde, gedroogde bloemen worden gebruikt als thee of in een betrouwbaar kruidenproduct volgens de productaanwijzingen.

Gebruikte plantendelen: Bloemen, voor thee meestal gedroogd; niet de groene delen of onrijpe bessen.

Een hoge, rietachtige tropische plant uit de Marantaceae met lange stevige stengels en brede bladeren, groeiend op vochtige bosgrond.

Bladeren hebben een plaats binnen Winti en in spirituele kruidenbaden. De stevige stengels worden ook gebruikt voor vlechtwerk; een afzonderlijk badrecept is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een tropische bosliaan met samengestelde bladeren en grote bleke trompetbloemen die vooral in de avond en nacht opvallen.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti. Een specifieke geest, rituele handeling of bereidingswijze is niet bekend; de waternaam alleen bepaalt de toepassing niet.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een laag, meerjarig kruid uit tropisch Amerika met rechtopstaande stengels en tegenoverstaande, langwerpige bladeren. De bloemen zijn paars tot violetblauw en trechtervormig.

Herkenning: De paarse bloemen, gladde bladeren en smalle zaaddozen helpen de plant te herkennen. De wortels zijn plaatselijk verdikt.

Botanisch waarneembaar: De paarse bloemen, gladde bladeren en smalle zaaddozen helpen de plant te herkennen.

De plant kent traditioneel gebruik bij diabetes en hoge bloeddruk. Het plantendeel, de bereidingswijze en een veilige dosering zijn niet voldoende bekend; er wordt geen recept voor zelfbehandeling gegeven.

Gebruikte plantendelen: Het plantendeel voor de traditionele medische toepassingen is niet bekend.

Een tropische varen met rechtopgaande geveerde bladeren en een opvallend wit poederige onderzijde.

De hele varen heeft een plaats binnen Winti. De wit bepoederde bladonderzijde wordt symbolisch met Kromanti verbonden; een afzonderlijke bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een laag kruipend kruid met sappige stengels, smalle bladeren en kleine bloemen dat gemakkelijk op vochtige open grond wortelt.

De hele plant heeft een plaats binnen Winti en in Alakondre en Ingi watra. De toepassing betreft rituele kruidenbaden en symbolische afweer van ongewenste invloeden.

Gebruikte plantendelen: Hele plant.

Een tropische spiraalgember met brede bladeren die in een draai rond de stengel staan en lichte bloemen of schutbladen.

Traditionele of symbolische duiding: Bij Costus-soorten worden geur, kleur en het vasthouden van water ritueel geduid. Dit zijn motieven bij het plantengeslacht, geen vaste zelfstandige betekenis voor één soort.

De bladeren worden binnen Winti gebruikt. Geur, kleur en het vasthouden van water worden bij Costus-soorten ritueel geduid; een vaste zelfstandige betekenis of bereiding van deze soort is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Een klein tropisch kruid uit de melastoomfamilie met tegenoverstaande, duidelijk generfde bladeren, vaak paars aangelopen stengels en kleine roze-paarse bloemen.

Bladeren worden binnen Winti en in rituele kruidenbaden gebruikt. Een groenbladige vorm heeft een plaats in een pawinti-bad. Rode en groene varianten worden onderscheiden en zijn niet zonder meer uitwisselbaar.

Gebruikte plantendelen: Bladeren.

Rosa alba is een krachtige, meerjarige en houtige albaroos met boogvormige, vaak stekelige takken en grijsgroene samengestelde bladeren. De witte tot crèmewitte bloemen kunnen halfgevuld of gevuld zijn en verspreiden doorgaans een duidelijke rozengeur.

Botanisch waarneembaar: Rosa alba is een krachtige, meerjarige en houtige albaroos met boogvormige, vaak stekelige takken en grijsgroene samengestelde bladeren.

Bloemblaadjes worden gebruikt in geurwater, verzorgingsproducten en rituele baden, waaronder Switi watra. Voor voedsel of thee zijn alleen daarvoor geschikte rozen bedoeld.

Gebruikte plantendelen: Bloemen en bloemblaadjes voor de beschreven geur-, verzorgings- en badtoepassingen.

Een tropische vetplant met dikke, sappige bladeren die langs de bladrand jonge plantjes kunnen vormen. Aan lange stelen verschijnen hangende groenroze buisbloemen.

Botanisch waarneembaar: Een tropische vetplant met dikke, sappige bladeren die langs de bladrand jonge plantjes kunnen vormen.

Bladeren kennen traditioneel gebruik bij astma. Een veilige medicinale drank of sapbereiding is niet vastgesteld; dit traditionele gebruik vervangt geen behandeling van benauwdheid.

Gebruikte plantendelen: Bladeren in het traditionele gebruik rond astma.

Een houtige tropische struik of kleine boom met stevige twijgen, eenvoudige bladeren en scherpe doorns. Hij komt voor in bosvegetatie van tropisch Zuid-Amerika.

Botanisch waarneembaar: Een houtige tropische struik of kleine boom met stevige twijgen, eenvoudige bladeren en scherpe doorns.

De doornige plant heeft een plaats in rituele kruidenbaden rond yorka-problematiek. Een afzonderlijk plantendeel of veilige bereidingswijze is niet bekend.

Gebruikte plantendelen: De doornige plant; een afzonderlijk plantendeel is niet gespecificeerd.

Een aromatische struik of kleine boom uit het tropisch regenwoud met tegenoverstaande, vaak geurende bladeren en kleine bloemen en vruchtjes in groepjes. De plant groeit in bosranden en secundair bos.

Botanisch waarneembaar: Een aromatische struik of kleine boom uit het tropisch regenwoud met tegenoverstaande, vaak geurende bladeren en kleine bloemen en vruchtjes in groepjes.

Het aromatische blad wordt traditioneel aan kraamstoombaden toegevoegd voor geur, beoogde reiniging en verzorging na de bevalling. De plant kent daarnaast traditionele bereidingen bij koorts; een veilige medicinale bereidingswijze is niet vastgesteld.

Gebruikte plantendelen: Aromatische bladeren in traditionele stoombaden; het plantendeel van andere koortsbereidingen is niet nader bepaald.

Een tropisch kruid of halfstruik met gelobde bladeren, hibiscusachtige gele bloemen met een donker hart en aromatische zaden.

Vrucht en hele plant hebben een plaats binnen Winti. De naam verwijst naar yorka; irriterende plantendelen worden binnen die rituele context symbolisch met afweer verbonden.

Gebruikte plantendelen: Vruchten en hele plant.

Een groenblijvende tropische kleine boom met glanzende, leerachtige bladeren, geelgroene bloemen en grote groene vruchten met zachte stekels. De boom groeit in warme, vochtige gebieden en wordt veel rond erven aangeplant.

Botanisch waarneembaar: Een groenblijvende tropische kleine boom met glanzende, leerachtige bladeren, geelgroene bloemen en grote groene vruchten met zachte stekels.

Rijp vruchtvlees wordt vers, als sap of in voedsel gegeten. Bladeren kennen traditionele rustgevende toepassingen; een veilige medicinale dosering is niet vastgesteld. Zaad en bast zijn andere plantendelen.

Gebruikte plantendelen: Rijp vruchtvlees als voedsel; bladeren voor de traditionele rustgevende bereiding. Zaad en bast zijn andere plantendelen.